Boekverslag Honore de Balzac

Geschreven door:	Danielle (6 vwo) [meer]
Datum ingestuurd:	10 februari 2004
Taal:
Woorden:	3.700
Bekeken:	5795 keer (33 deze maand)
Waardering:	Currently 4.38/5 1 2 3 4 5 4.4/5 (37 stemmen)
Deel op:

Titel:	Le père Goriot
Auteur:	Honore de Balzac
Jaar van uitgave:	1835
Aantal pagina's:	443

Auteur:	Honore de Balzac
Geboren:	20 mei 1799
Overleden:	18 augustus 1850
Populaire titels:	1835Le père Goriot (3) 1833Eugenie Grandet (1) 1831La peau de chagrin (1) 1830Adieu (0)

1. Le père Goriot
2. Le père Goriot
3. Le père Goriot

Naam:
Klas/niveau:
E-mail:
Bericht:
Bestemd voor	Iedereen Scholieren.com redactie
Geheime code:

Eerste reactie:
Ik vond het boek in het begin erg langdradig en raar. Er kwamen veel personages in voor en dat was erg verwarrend. Op een gegeven moment werd alles wel wat duidelijker en kwam er een duidelijke verhaallijn in het boek. Ik vond het wel erg onrealistisch dat Eugene door alleen te zeggen dat hij een neef van mevrouw Beauséant iedereen hem opeens aardig vond. En in aanraking kwam met de parijse elite.

Samenvatting:

Het is het jaar 1819. Mevrouw Vauquer, geboren in Conflans, is een 48-jarige weduwe en eigenaresse van een simpel pensionnetje in ‘Quartier Latin’, één van de wijken van Parijs: ‘Maison Vauquer’. Zelf woont mevrouw Vauquer in één van de twee appartementen op de eerste verdieping. Mevrouw Couture en juffrouw Victorine Taillefer wonen in het andere en ze betaalt FF 1800,- per maand. De appartementen op de 2e verdieping worden bewoond door meneer Poiret en meneer Vautrin, een vroegere winkelier van in de 40. Zij betalen FF 900,- per maand. Op de derde verdieping woont juffrouw Michonneau. Een andere kamer is van de oude industriearbeider meneer Goriot. Nog weer een andere kamer is van de rechtenstudent Eugène de Rastignac, die FF 45,- per maand betaalt. Op zolder zijn twee kamertjes voor de huisjongen Christophe en de kokkin Sylvie.
Victorine’s vader had de band met haar verbroken en haar onterfd. Ze heeft dus maar weinig geld en woont daarom in het pension. Eugène bereidt er zijn toekomst voor. Hij is een elegant Mediterraans type. Vautrin is een sterke man die altijd voor anderen klaar staat. Zo repareert hij veel dingen in het pension voor mevrouw Vauquer. Vautrin heeft als enige van de gasten een loper die op alle deuren van het pension past. Meneer Goriot is 69 en sinds 1813 in het pension.
Meneer Goriot vraagt mevrouw Vauquer om een appartement op de 2e verdieping, voor FF 900,- zodat hij kan gaan sparen. Daar gaat hij zelfs zo ver in, dat hij ‘s winters geen haard gebruikt. Vanaf dat moment noemt mevrouw Vauquer hem ‘de ouwe Goriot’.

Een paar maand later ontdekt Sylvie dat meneer Goriot een knap meisje op bezoek heeft. Het is een meisje van rijke afkomst. Een maand later heeft hij echter weer een aantal andere meisjes. Op een gegeven moment verlaagde hij zijn kosten nog meer door een kamer te huren van FF 45,- per maand.

Eugène heeft geen rijke familie. Ze kunnen het maar net opbrengen dat hij in Parijs studeert. Zijn tante, mevrouw De Marcillac, heeft een landgoed waar z’n hele familie woont. Zij helpt hem ook met zakelijke en sociale contacten te leggen. Zo komt hij in contact met burggravin De Beauséant. Hij is namelijk ook een verre neef van haar en daarom heeft ze sympathie voor hem wanneer hij bij haar langskomt en haar hulp vraagt om vrouwen te begrijpen. Hierdoor krijgt hij een uitnodiging voor haar bal. Daar danst hij met gravin Anastasie de Restaud. Omdat hij een neefje is van de burggravin, nodigt Anastasie hem uit bij haar thuis. Als hij na twee uur in de ochtend weer terug is in het pension, ziet hij door het sleutelgat de ouwe Goriot met tafelzilver werken. Die wil er verguld zilver van maken. Als hij naar zijn kamer gaat, ziet hij ook nog zwak licht komen uit de kamer van meneer Vautrin, maar wat daar is, weet hij niet.

De volgende dag, als mevrouw Vauquer, Sylvie en Christophe in de keuken zitten, komt meneer Vautrin binnen om te zeggen dat hij heeft gezien dat de ouwe Goriot een brief aan Christophe gaf. Die mag hij aan niemand anders dan gravin Anastasie de Restaud overhandigen. Dan komen ook mevrouw Couture en Victorine binnen. Volgens geruchten heeft haar vader drie miljoen francs, maar niets geeft hij aan zijn dochter. Daarom wil Victorine hem opzoeken.
Dan komen ook de ouwe Goriot, juffrouw Michonneau, meneer Poiret en Eugène binnen in de keuken. Hij vertelt de rest over het bal en Anastasie. Vautrin ziet de reactie van de ouwe Goriot en als die de keuken uit is, vertellen hij en mevrouw Vauquer hem dat de ouwe Goriot de man van Anastasie betaalt met zijn zilver. Hierdoor is het geaccepteerd dat de ouwe Goriot gezelschap is voor Anastasie.

‘s Middags is Victorine terug van het bezoek aan haar vader. Ze moet huilen, want hij deed alleen maar bot tegen haar.
Als Eugène Anastasie wil opzoeken, moet hij van een lakei wachten in een kamer. Ondertussen hoort hij haar stem en die van de ouwe Goriot. Later ziet hij de ouwe Goriot vertrekken. Als hij naast graaf Maxime de Trailles staat, herkent Anastasie hem. Later raken haar echtgenoot en Eugène met elkaar in gesprek. Dan zegt Eugène dat “de ouwe Goriot” er net ook was. Hierna wordt de graaf boos en stuurt hem weg. Het wordt Eugène verboden ooit terug te komen.

Eugène gaat naar burggravin De Beauséant. Als hij zegt dat hij ‘de ouwe Goriot’ heeft gezegd, vertelt de burggravin dat Anastasie eigenlijk een juffrouw Goriot is: ‘die ouwe’ is haar vader! Zij en haar zus hebben beiden vijf- of zeshonderdduizend francs gekregen en acht- tot tienduizend boeken. Van hun echtgenoten mogen ze geen contact meer met hem. De ouwe Goriot gebruikte dus het zilver om zijn dochter te kunnen blijven zien. Nu had Eugène dus een hele grote fout gemaakt door de naam van Anastasies vader te noemen. Hij had één mogelijkheid: Anastasie en haar zus, Delphine, waren nogal jaloers op elkaar. Eugène moest met Delphine in contact komen. Dan zou Anastasie via via wel horen wat voor een geweldige jongeman Delphine had ontmoet en zou Anastasie vanzelf jaloers worden en hem wel binnenlaten.
Éénmaal weer aangekomen in het pension vertelt hij de anderen wat hij heeft meegemaakt. Hij zegt dat hij de ouwe Goriot wil helpen. Daarom vraagt hij z’n moeder per brief om FF 1200,- en zijn zussen om hun spaargeld. Hier weten hun ouders niks van af.
Na het eten gaat hij met meneer Vautrin de tuin in. De anderen zijn bang dat Vautrin hem wil doden om het geld, maar hij wil juist met Eugène praten. Hij geeft hem het advies een rijk en eenzaam meisje te zoeken om mee te trouwen. Hij bedoelt daarmee Victorine. Eugène denkt na.

Eugène praat met de ouwe Goriot over zijn tweede dochter, mevrouw Delphine de Nucingen. Hij wil dat Eugène naar het bal van maarschalk Carigliano gaat en later tegen Goriot zegt welke dochter zijn voorkeur heeft. Later op de dag dineert Eugène bij de burggravin de Beauséant. ‘s Avonds gaan ze naar het theater, waar ook Anastasie en Delphine zijn.
Mevrouw de Beauséant heeft een minnaar. Dit is de Portugese markies D’Ajuda. Wat mevrouw de Beauséant niet weet is dat hij gaat trouwen met een ander. Ze hoort wel de geruchten die de ronde gaan, maar gelooft het niet.
D’Ajuda stelt Eugène voor aan Delphine en zij is erg gecharmeerd van Eugène. Terug in het pension vertelt hij Goriot dat zijn voorkeur uitgaat naar Delphine, omdat die meer van haar vader houdt.
Een paar dagen later krijgt Eugène een brief van haar, waarin ze hem vraagt naar haar toe te komen. Eerst gaan ze naar een klein zaaltje. Delphine ziet er erg ongelukkig uit, maar ze wil niet zeggen wat er is. Later stuurt ze hem met FF 100,- naar een casino in het Koninklijk Paleis. Ze wil dat hij de roulette gaat. Hij zet alle FF 100,- in op nummer 21 (zijn leeftijd) en wint. Daarna wint hij nog eens FF 3600,-. De FF 7000,- brengt hij naar Delphine. Ze is zo blij, dat ze Eugène toch vertelt over de problemen met haar echtgenoot. Deze geeft haar maar weinig geld om in haar onderhoud te voorzien. En ze durft haar trots niet opzij te zetten om het geld waar zij recht op heeft op te eisen. Delphine geeft Eugène nog FF 1000,- van het gewonnen geld en dineert met hem bij haar thuis. Dat doet hij daarna bijna elke dag.

De volgende dag komt een koetsier van Victorine’s vader. Nu haar broer na een gevecht dreigt te sterven, neemt hij Victorine terug en heeft ze eindelijk heel veel geld. Dan valt Vautrin ineens neer en komen vier politiemannen binnen. Ze komen Vautrin arresteren, die ze al een poos zochten. Hij pleegt op grote schaal fraude en hij is ontsnapt uit een strafkamp. Ze noemen hem de doodsverlakker en zijn echt naam is eigenlijk Jacques Collin. Juffrouw Michonneau heeft de mannen geholpen door iets in Vautrins koffie te doen, waardoor hij tijdelijk zijn bewustzijn is verloren, zodat zij kon onderzoeken of hij echt Jacques Collin was.

Ondertussen stuurt Delphine een koets, voor Goriot en Eugène. De twee kunnen een huis betrekken en dicht bij Delphine komen wonen in een chique buurt. Eugène en Goriot gaan ‘s avonds nog even terug naar het pension. Dan komt Delphine om te zeggen dat haar echtgenoot blut is en Anastasie vertelt dat haar echtgenoot zo kwaad op haar is, dat hij haar wel kan vermoorden. De ouwe Goriot weet niet wat hij moet doen. Het gaat hierdoor slecht met hem.
Bij mevrouw Beauséant is een groot bal en daar willen de twee dochters van Goriot uiteraard heen. Alleen Anastasie heeft geen geld meer om haar jurk te betalen. Ze vraagt aan haar vader deze te betalen. Aan Goriot is hartstikke blut. Dus hij verkoopt zijn laatste zilverwerk. Door deze hele onderneming staat Goriot op instorten. Als hij in het pension is gaat hij zijn bed in en takelt hij steeds verder af. Eugène en een student medicijnen houden de wacht bij hem.
Anastasie en Delphine gaan toch naar het bal, want ze kunnen dit niet missen. Iedereen wil namelijk zien hoe mevrouw de Beauséant er aan toe is. Ze is namelijk verlaten door D’Ajuda en staat op instorten. De elite wil haar ondergang graag meemaken. Mevrouw Beauséant heeft haar koffers gepakt als Eugène haar in haar salon opzoekt. Ze vertrekt naar het platteland, want ze wil niet meer in Parijs blijven.

Op zijn sterfbed is Goriot er vreselijk aan toe.Hij heeft verschrikkelijke pijn en wil dat zijn dochters komen. Maar deze zijn allebei niet te bereiken. De mannen van de twee steken hier een stokje voor. Anastasie heeft hele erge ruzie met haar man en mag niet weg. Haar minnaar heeft hele erge schulden. Hierdoor heeft ze sieraden van zichzelf verkocht. Haar kinderen zijn op de oudste zoon na van haar minnaar en zij wil de toekomst van hun niet ruïneren doordat hun vader een misstap heeft begaan. Ook Delpine kan niet komen. Haar man houdt dit tegen. Zelfs als Eugène het hen komt vragen niet.
Goriot sterft zonder zijn dochters nog te hebben gezien. Want wanneer Goriot al in een coma is geraakt komt Anastasie pas langs. Hij sterft waar zij bij is.
De volgende dag wordt hij begraven. Eugene en Bianchon (de student) betalen heel de begrafenis, want de mannen houden de dochters tegen er naar toe te gaan of de begrafenis te betalen. Zij bewijzen hem de laatste eer.

De schrijfstijl:
Ik vond het wel erg moeilijk om te lezen, omdat het vaak erg hoogdravend was allemaal. Vooral in het begin van het boek.

De ruimte:
Het verhaal speelt zich in het begin van de 19de eeuw af in Parijs af. De meeste tijd in het pension van mevrouw Vauquer. Ook wel in het huis van mevrouw de Beauséant, van mevrouw Restaud en mevrouw de Nucingen.

De verhaalfiguren:
Meneer Goriot is de hoofdpersoon, het is een oude man. Hij is in het bedrijfsleven actief geweest en is hierdoor rijk geworden. Hij heeft twee dochters die hem bezoeken voor het geld. Daardoor wordt hij steeds armer en armer. Maar door zijn enorme liefde voor zijn twee dochters maakt dat hem niks uit, want hij wil dat zij gelukkig zijn. Alhoewel dat hem niet lukt, ondanks zijn geld.

Eugène de Rastignac is een arme student. Hij is een verre neef van mevrouw de Beauséant. Dit is een erg rijke vrouw met veel aanzien. Alleen komt hij helaas uit een arme tak van de familie. Hij wil graag rijk worden en zijn familie helpen die veel voor hem overhebben. Ze leven namelijk van weinig om zijn studie te kunnen betalen. Hij houdt oprecht van Delphine en vind Goriot een oprechte man en waardeert hem wel.
Eugene is een eerlijke jongen en heeft een schoon geweten. Wanneer Vautrin hem probeert om te praten om slecht te doen, laat hij zijn hart spreken.

Mevrouw de Nucingen is een van de dochters van Goriot. Ze is niet gelukkig met haar huidige man. Ze krijgt te weinig geld van hem. Delphine houdt het meeste van haar vader. En ondanks dat haar man het niet leuk en goed vindt zoekt zij hem het meeste op en gaat het niet alleen om zijn geld. Ze houdt heel veel van Eugène en is erg gelukkig met hem in haar buurt.

Mevrouw de Restaud is de andere dochter van Goriot en is stijver. Ze gebruikt haar vader meer dan Delphine dat doet. Zij is ook ongelukkig met haar man, daarom heeft ze ook een minnaar. Alleen deze bedriegt haar en daar komt haar man achter.

Meneer Vautrin woont ook in huize Vauquer. Hij is vroeger koopman geweest zegt hij, maar later blijkt dat hij ook in een strafkamp heeft gezeten en is ontsnapt. Hij is een man die veel over iedereen weet en is ook niet vreemd van geweld.

Mevrouw Vaucquer is hospita. Ze geeft niet veel om haar gasten. Meer om het geld dat zij haar betalen voor kost en inwoning.

Andere bewoners van huize Vauquer zijn: Juffrouw Victorine Taillefer, juffrouw Michonneau, meneer Poiret, de huisjongen Christophe en de kokkin Sylvie.

Situaties:
De inwoners van het pension kennen elkaar goed en weten alles van elkaar.
Mvr. Vauquer vindt meneer Goriot heel interessant en probeert zijn aandacht te trekken, maar Goriot beantwoord haar niet. Meneer Vautrin weet alles over bv wetten en Frankrijk en over de gewoonten van de rijke. Hij begrijpt direct waarom de dochters zo vaak naar hun vader gaan. Eugène is een goede vriend van de twee dochters van Goriot en van Goriot zelf.
De dochters van Goriot komen alleen als ze geld nodig hebben.

De vertelwijze:
Er is sprake van een alwetende verteller.

Thematiek:
In het boek komt duidelijk het thema ouder-kind relatie naar voren en het thema materialisme.
Goriot houdt heel veel van zijn dochters en doet alles om maar bij hun te zijn. Zelfs als dat betekend dat hij in een arme buurt moet gaan wonen, bijna niks aan zijn onderhoud uitgeven omdat hij al zijn geld aan zijn dochters uitgeeft. Zijn dochters geven niet echt veel om hun vader, ze vinden voornamelijk zijn geld belangrijk.
De Parijse elite is erg materialistisch. Het is voor hen erg belangrijk wat je bezit, wat je draagt en waar je woont. Je succes en je aanzien hangt daarvan af. Zo zijn die dochters enorm gefixeerd op wat je hebt en t geld van hun vader.

Titelverklaring:
De titel is Le père Goriot. Het is duidelijk waarom deze titel gekozen is. Heel het boek draait om zijn liefde voor zijn twee dochters.

Beoordeling:
Wat voor mij positief werkte was dat Eugene een erg sypathieke jongen was en door zijn liefde had je voor de twee dochters van Goriot toch wel enige sympathie. Het verhaal speelt zich ook in een wereld af die wij niet kennen. Omdat in ons land niet zulke grote verschillen tussen arm en rijk zijn.

Ik vind het thema ouder-kind relatie wel een beetje ver gaan. Want welke vader gaat nu zo ver in zijn vaderliefde dat het zijn eigen dood wordt. Het materialisme is ook wel van toepassing op vandaag de dag. Want wij leven ook in een maatschappij die erg is ingesteld op wat je hebt. We nemen alles maar voor lief en zijn erg gehecht aan al onze spullen. Soms vergeten we daardoor wel eens wat echt belangrijk is.

Mijn eindoordeel is wel positief. Het is geeft goed de wereld van die tijd weer en is nog steeds van toepassing op de samenleving van nu.

Verwerkingsopdracht 1:

Honoré de balzac
Frans schrijver, (geb. 20.5.1799 in Tours - gest. 18.8.1850 in Parijs).
Balzac studeerde rechten aan de Sorbonne en was als secretaris werkzaam op een advocatenkantoor. In 1819 brak hij zijn studie af om schrijver te kunnen worden. Sinds die tijd publiceerde hij uit geldgebrek onder pseudoniem talrijke colportageromans. Door onverantwoorde speculaties, als uitgever en directeur van een drukkerij, werden zijn schulden nog groter.
La comédie humaine:
La comédie humaine is de verzamelnaam voor een reeks romans. Balzacs succes als schrijver begon met zijn roman `Le dernier Chouan ou la Brétagne en 1800` (1825). Vanaf dit moment ontstonden er, in een periode waarin hij zich nauwelijks rust gunde, talrijke romans. Balzacs meest ambitieuze werk was `La comédie humaine` (begonnen in 1832). Het werk, bedoeld als tegenhanger van Dantes `Divina Commedia`, zou oorspronkelijk 130 romans moeten omvatten. In deze totale presentatie van de menselijke maatschappij geeft balzac zowel een lengtedoorsnede van de geschiedenis vanaf de restauratie als een dwarsdoorsnede van de verschillende sociale lagen.
Balzac, de grondlegger van het kritische realisme, was o.a. een voorbeeld voor Émile zola.

Honoré de Balzac (1799-1850) is een van de grootste schrijvers van de negentiende eeuw. Ook een van de meest productieve: in twintig jaar voltooide hij zijn 85 romans, onder de overkoepelende titel LA COMéDIE HUMAINE.

De omvangrijke roman ILLUSIONS PERDUES, door Jan Versteeg voor het eerst in het Nederlands vertaald als VERLOREN ILLUSIES, wordt beschouwd als een hoogtepunt uit dit oeuvre.

Lucien Chardon, jonge dichter in de Franse provincie, droomt van roem. Hij wordt verliefd op de adellijke mevrouw de Bargeton, die hem meeneemt naar Parijs, waar ze hem aan zijn lot overlaat. In de grote stad gaan Luciens provinciale illusies in snel tempo verloren.

Hij ontdekt de dominante macht van het geld, maakt kennis met idealistische intellectuelen, met de journalistiek, de literatuur, het theater en het uitgaansleven. In het sociale verkeer doet zijn opportunisme hem de das om en hij keert berooid en gedesillusioneerd terug naar Angoulême.

Wat je doet, moet je grondig doen; zelfs het begaan van een dwaasheid.
Het is niet moeilijk om moedig te zijn, maar het is wel moeilijk om het altijd te zijn.

Ik heb niet echt super veel nut gehad van het opzoeken van de achtergrond informatie. Meer heb ik aan eldorado en het stencil gehad.

Verwerkingsopdracht 2:

Goriot was voorheen een rijke man. Als vermicellifabrikant heeft hij namelijk veel winst gemaakt. Doordat zijn dochters erg veel geld van hem vroegen werd hij steeds armer en kwam zo in huize vaucquer terrecht. De mensen die daar wonen hebben niet veel geld en zouden maar al te graag rijk worden. De meeste mensen proberen dat niet, maar Eugene wel. Die wil graag bij de elite horen. Hij vindt bijvoorbeeld wel dat je veel moet doen om er bij te horen. Je moet er bijvoorbeeld tiptop uitzien. En de deuren kunnen door een incident weer voor je gesloten worden. Dat weet Goriot ook maar al te goed.
Ook komen de mensen in huize Vauquer elke maaltijd bij elkaar om met elkaar te eten. Dit is een erg sociale aangelegenheid. Er wordt veel gepraat over van alles en nog wat.
Goriot voelt zich niet te goed voor huize Vacquer, geld doet hem niks. Het enige waar hij voor leeft is zijn dochters. De kamer waarin hij leeft ziet er niet uit, hij draagt vreselijke kleding heeft geen geld, maar dat doet hem allemaal niks.
Hij weet ook niet echt hoe hij zich bij zijn dochters moet gedragen, want zij leven zo in luxe. Ze hebben een geweldig mooi huis en hebben veel aanzien.

Citaten:

‘Vers la fin de troisieme annee, le pere Goriot reduisit encore ses depenses, en montant au troisieme etage et se mettant à quarante-cinq francs de pension par mois’. Blz. 52

‘Au Faubourg Saint-Germain, attendait le luxe d’un grand seigneur, un équipage que trente mille francs n’auraient pas payé’. Blz. 98

‘Le spectacle de ces misères et l’aspect de cette salle lui furent horribles’. Blz. 117

‘Le plus pauvre commissionnaire était certes moins mal meuble dan son grenier, que ne l’était le père Goriot chez madame Vauqeur’. Blz. 177

‘Attires plus tôt que de coutume par la nouvelle du duel de Taillefer le fils, les pensionnaires, curieux de connaître les détails de l’affaire et l’influence qu’elle avait eue sur la destinée de Victorine, étaient unis, moins le père Goriot, et devisaient de cette aventure’. Blz. 258

‘Mais Rastignac, semblable à la plupart des jeunes gens, qui, par avance, ont goûte les grandeurs, voulait se présenter tout arme dans la lice du monde’. Blz. 287

‘C’est le père aux écus, il est riche. Ah, diable ! disait-on, et l’on me regardait avec respect du aux écus’. Blz. 341

‘Oui monsieur Eugène dit Christophe, c’était un brave et honnête homme, qui n’a jamais dit une parole plus haut que l’autre, qui ne nuisait à personne et n’a jamais fait de mal’. Blz. 363

werkingsopdracht 3:

Ik vind sommige delen van het boek zeker realistisch. De manier waarop de elite tegen de armen aankijkt herken ik wel.Vandaag de dag komt dat nog steeds voor. En ook het materialisme is erg realistisch, want nu nog steeds zijn mensen erg gehecht aan hun spullen. En zijn ze ook heel belangrijk voor ze.
Wat ik minder logisch vond was dat Eugene zomaar bij mevrouw de Beauséant naar binnen mocht en met haar mocht spreken. Hij is immers maar een arme sloeber. Wanneer hij zegt dat hij een neef is en van haar iets over de vrouwen wil leren ontvangt zij hem met open armen. Dat vond ik nogal raar.
Ook vond ik het erg onlogisch dat alle mannen van die rijke vrouwen het gewoon accepteren dat hun vrouwen zomaar in het openbaar met hun minnaar verschijnen. Zij zullen dat uiteraard ook met hun minnaressen hebben gedaan. Maar wat maak je dan voor indruk zeg. Maar ik denk dat dat alles in die tijd wel heel normaal was. Alleen ik kan me er weinig bij voorstellen.

De schrijver van dit werk is niet echt objectief vind ik. In het begin van het verhaal vertelt hij dat het een vreselijke geschiedenis is en dat sommige mensen in huize vacquer vreselijke dingen hebben meegemaakt. Hij geeft dan eigenlijk zijn oordeel vind ik. Wanneer de schrijver echt objectief was geweest dan had hij dat achterwege gelaten.