ff n studiebreak
Maandag begint de nieuwe Weg Over Rozen! Hier vast al het tergende, romantische, schokkende, suïcidale en strontvervelende uit seizoen 1 op een rij.
geef je mening
Tjeerd pleit tegen internetdaten. Heb jij al eens een date (of meer) gehad met iemand die je online leerde kennen?
CASA Nederland en Scholieren.com reiken dit jaar de CASA Werkstuk Award uit. Het allerbeste werkstuk wint een reis voor 2 personen t.w.v. €500, een snuffelstage en eeuwige roem! Dit jaar is het thema abortus. De redactie bedacht alvast 13 invalshoeken, klik hier en stuur je werkstuk op.
Boekverslag Jef Geeraerts
Ik ben maar een neger
Geschreven door: | Ronaldo [meer] |
Datum ingestuurd: | 22 januari 2004 |
Taal: |  |
Woorden: | 2.600 |
Bekeken: | 8435 keer (24 deze maand) |
Waardering: | |
Deel op: |
|
-
Door robert (4) op 05-05-2011Goed,
1962 Antwerpen (negende druk).
Samenvatting
Het verhaal gaat over de neger Matsombo die in Kongo woont. Toen de Belgen daar nog de baas waren, was Matsombo directeur van het ziekenhuis in Bumba. Nu Kongo onafhankelijk is geworden, vertrekt hij met gestolen medicijnen naar het dorpje Bosia en begint daar een praktijk. Hij krijgt veel patiënten die hij behandelt met deze medicamenten. De zaken gaan goed en Matsombo leidt een leven in betrekkelijke luxe, totdat er op een dag soldaten komen. Matsombo kent luitenant Boleko van vroeger en Matsombo heeft met hem nooit goed overweg gekund. Boleko eist een kist vol medicijnen voor zijn troepen. Hij dwingt Matsombo die medicijnen gratis te geven. Als de medicijnen zijn ingeladen, plunderen Boleko en zijn mannen het dorp en ze bevelen de dorpsbewoners om de weg die naar Bosia loopt in orde te maken. Vanaf dat moment gaat het niet meer zo goed met Matsombo. Omdat hij de soldaten de medicijnen gratis mee moest geven, kan hij zijn patiënten niet meer verplichten om te betalen. De geschenken, die Matsombo van mensen krijgt die hij geholpen heeft, zijn de enige bron van inkomen. Het gaat echt helemaal fout als Matsombo op een dag een oude neger behandelt aan een rotte kies. De volgende dag blijkt de oude man dood en zijn familie houdt Matsombo hiervoor verantwoordelijk. De zoon van de oude man slaat hem in elkaar en daarna wordt zijn hut, waar alle medicijnen liggen, in brand gestoken. Het verhaal eindigt wanneer Matsombo, vol met builen en schrammen, in een ligstoel ligt voor zijn afgebrande hut met in zijn ogen de lege blik van de eeuwige neger.
Tussen de verschillende gebeurtenissen door denkt Matsombo na over hoe zijn land ervoor staat. Hij vergelijkt de situatie van de tijd dat de blanken er waren met die van nu. Het is nooit veel goeds geweest, want toen de blanken er waren behandelden ze de zwarten als honden. Hij vindt ze echte kolonialisten. Aan de ene kant brachten de Belgen beschaving, aan de andere kant zagen ze zwarten niet als mensen. De missiepaters bijvoorbeeld verboden alle rituelen en dansfeesten, omdat deze heidens zouden zijn. Ook dwongen ze de negerbevolking zich te bekeren tot het Christelijk geloof. Nu de blanken weg zijn, is het niet veel beter. Allerlei producten zijn schaars. Zo heeft Matsombo een auto die niet rijdt, omdat hij niet aan een reservewiel kan komen. Ook wordt zijn voorliefde voor de rebellenleider Lumumba niet onder stoelen of banken gestoken.
Uitgewerkte persoonlijke reactie
Onderwerp:
Het onderwerp is het leven van Grégoire Matsombo als dokter in Bosia, een klein gehucht in het voormalige Belgisch Kongom en hoe deze alles in zijn land ziet vergaan met de nieuwe onafhankelijkheid. Het is zeker een boeiend onderwerp, het geeft vanuit het standpunt van een Kongolees aan hoe er over de nieuwe onafhankelijkheid wordt gedacht en hoe deze wordt ervaren. Het is logischer om bij dit onderwerp te denken dat een inlander van Kongo zich bevrijdt voelt na de onafhankelijkheid, maar het tegendeel bleek echter waar. Toch blijven de negatieve uitingen tegen de Belgen zichtbaar bij de hoofdpersoon. De schrijver gaat erg goed en duidelijk in op de visie van de inlander ten opzichte van de Belgen en de gedachte van onafhankelijkheid, er worden hele hoofdstukken aan deze gedachten gewijd. De visie van de hoofdpersoon wordt duidelijk aan bod gelaten, of dit ook de visie is van de schrijver is te betwijfelen (zie verdieping). Ik ben maar een neger is het eerste boek van Geeraerts over Kongo en geeft de chaotische tijd tijdens de onafhankelijkheids verwikkelingen erg goed aan, beter als enig ander boek hierover.
Gebeurtenissen:
Eigenlijk zijn er twee hele belangrijke gebeurtenissen in het boek. Het eerste is dat het leger de medicijnen van Matsombo afneemt en daarna dat de oude man, met de rotte kies, sterft en dat de familie Matsombo hier verantwoordelijk voor stelt en daarvoor in elkaar geslagen wordt. Toch kan je stellen dat de gebeurtenissen ondergeschikt zijn aan de gedachten van de hoofdpersoon, die veelvuldig aan bod komen. Ik vind dit bevorderlijk voor mijn onderzoek, veel van die gedachten zijn bruikbare passages voor bepaalde onderwerpen. De twee gebeurtenissen die ik aan het begin heb vernoemd zijn op het eerste gezicht erg schokkend. Het leven van Matsombo wordt erg onderuit gehaald. De belangrijkste van die twee gebeurtenissen vind ik toch wel de komst van het leger dat alle medicamenten meeneemt het geeft aan dat niet elke inwoner van Kongo er blij mee is dat het Kongolese leger nog steeds rondwaart. Het boek zet je wel degelijk aan het denken over hoe de Belgen de bewoners van Kongo behandelden in de tijd van het kolonialisme. Ik hoefde niet te worstelen om verder te komen, het las vrij makkelijk. Ook werd alles duidelijk uitgelegd, je hoefde zelf weinig verbanden te leggen.
Personages:
De hoofdpersoon zou men zeker niet als een held classificeren. Ik had soms op sommige momenten het idee dat het een lafaard was, gemeen zelfs. Ten eerste praatte hij erg goed met de Belgen mee, was altijd vrienden van ze geweest, maar intussen vervloekte hij ze en zei dat de negers als honden werden behandeld. Ten tweede zet hij zijn patiënten ontzettend af. Zijn patiënten zijn mensen die straatarm zijn en dan neemt Matsombo, die het over het algemeen best goed heeft, alles af voor bijvoorbeeld een spuitje penicilline. Je leert Grégoire Matsombo goed kennen, je ziet alles door zijn ogen, het is een soort biografie van de man zelf. Het is echter moeilijk om je verplaatsen in de man Matsombo omdat de situatie waarin hij leeft zo heel verschillend is als de mijne, het is dus moeilijk te zeggen of ik dezelfde beslissingen zou nemen als ik Matsombo was. De hoofdpersoon maakt echter nergens in het boek een onbegrijpelijk of onaanvaardbare beslissing, ook daardoor leest het boek makkelijk.
Opbouw:
Het verhaal is niet erg ingewikkeld van opbouw. Er komen flashbacks in het verhaal voor, deze vermoeilijken het lezen niet en worden duidelijk aangemerkt als zijnde flashbacks. Het past ook goed bij het verhaal; je moet weten wat er vroeger gebeurd is om te begrijpen waarom hij nu in Bosia is bijvoorbeeld. Het verhaal is niet echt spannend maar wel boeiend, en dat is het dan ook meteen van het begin. Je ziet alle gebeurtenissen door de ogen van Matsombo wat erg prettig en makkelijk is, je raakt op zo’n manier niet in de war. Je blijft wel met een aantal vragen zitten aan het eind van het verhaal. Een heel algemene bijvoorbeeld: wat gebeurt er nu met Matsombo? Gaat hij verder met een dokterspraktijk? Wat gaat hij in de toekomst doen? Je weet het niet. Het is daarom niet verwonderlijk dat er een vervolg is op dit boek (Het verhaal van Matsombo).
Taalgebruik:
Het was niet een moeilijk taalgebruik dat werd gebruikt. Wel was het opmerkelijk dat er veel Afrikaanse / Swahili taal wordt gebruikt in uitroepen. Veel gebruikte termen waren: ‘mwana’, ‘wapi’, ‘moneeene’, ‘imahoo imahee’ etcetera. Er zijn niet veel gesprekken in dit boek, meer gedachtes en beschrijvingen. De dialogen die er zijn, zijn erg leuk om te lezen (vooral door die Afrikaanse woorden) en makkelijk te volgen. Er werd geen gebruik gemaakt van beeldspraak of symboliek. Er is dus wel rekening gehouden met of de taal past bij de persoon die het zegt.
Eindoordeel:
Het onderwerp, het leven van een inheemse dokter in het onafhankelijk geworden Kongo, is zeer boeiend, vooral omdat het vanuit een perspectief van een inlander is dus. Het is een goed te volgen, makkelijk te lezen boek, en dat is bevorderlijk voor hoe boeiend het verhaal is. Er zitten een aantal momenten in het boek die veel informatie geven over de politieke situatie in het land en over de politieke visie van de hoofdpersoon zowel tegenover de onafhankelijkheidstrijders (zoals bijvoorbeeld Lumumba) als tegenover de Belgen. Er zitten een aantal spannende gebeurtenissen in het boek, hoewel het voor de rest voortkabbelt op de normale gang van zaken van de hoofdpersoon en zijn gedachten die daarbij horen. Het taalgebruik wordt soms opgeluisterd door Afrikaanse termen. Een erg boeiend, interessant en makkelijk te lezen boek.
Verdieping
Welke begrippen worden er in het boek gebruikt met betrekking tot de geschiedenis van Belgisch Kongo en wat is de betekenis hiervan?
1. Staatsagent (pagina 89)
‘Toen kwamen de administrateurs, de nieuwbakken staatsagenten, die zichzelf ‘de vaders’ noemden en ons ‘de achterlijke kinderen’ en die zeiden dat een vader de plicht had zijn achterlijke zoons van ’s morgens tot ’s avonds te berispen en op te voeden.
Ha, honden met mooie tanden, die drek eten.’
In dit fragment blijkt niet alleen de haat van Matsombo tegenover de staatsagenten, maar ook de manier hoe deze met de inlanders omgingen. Wat waren staatsagenten? Met de staatsagenten in Ik ben maar een neger worden de militairen van de Force Publique bedoeld (Belgische naam: Weermacht) die van Albert I de rol kregen als bewaarders van de orde en organisatoren van een nieuw leger.
2. Missiepater (o.a. pagina 32)
‘Ik heb in mijn leven tweemaal een oorveeg van een blanke gekregen.
De eerste van die missiepater, die me bovendien nog uitschold voor vuile heiden omdat m’n vader de voorouderlijke wetten gehoorzaamde.’
Missiepaters waren onderdeel van de missie zoals hij vanuit België naar Kongo werd gestuurd om de inheemse bevolking te laten bekeren tot het katholicisme. In Nederlands Indië gebeurde destijds hetzelfde. Nederland stuurde missionarissen (de katholieken) en zendelingen (protestanten) om daar bijvoorbeeld scholen en ziekenhuizen te stichten, met als voorwaarde dat de inlanders die hier gebruik van maakte zich tot dit geloof zouden keren. Omdat België een katholiek land was (is) waren er dus alleen missionarissen in de vorm van missiepaters en zusters. De paternalistische gedachte het ‘kinderlijke’ volk op te voeden speelden een grote rol bij deze missiepaters. Missionarissen hebben een grote rol gespeeld in de geschiedenis van Kongo. Al vanaf het prille begin (de ontdekking van Kongo in 1480 door de Portugezen) hebben missionarissen hun werk gedaan. Aan de ene kant kijkt men er positief tegenaan (het verspreiden van het Christendom in Afrika) maar aan de andere kant negatief (de de-cultivering en de de-Afrikanizering van het Afrikaanse individu).
3. Voorvaderen / voorouders (pagina 102)
De meeste inheemsen uit Kongo zijn lid van de Bantoe stam. Voor hen zijn de voorvaderen het belangrijkste dat er bestaat. De voorvader (stamvader) werd als laatste schakel tussen het volk en God beschouwd. De inheemse bevolking kennen echter geen persoonlijke God, ze durven Hem geen naam te geven. Toch vinden zij, in alles wat natuur is, het goddelijke terug en kan dit volk worden beschouwd als godgelovig, waar dus voorvaders een belangrijke rol spelen.
4. Boy
Een boy is een zwarte huisslaaf van een blanke (in Belgisch Kongo).
Welk beeld schetst de schrijver van de kolonie en zijn volk?
Een paar kernwoorden zijn belangrijk als je wilt bepalen welk beeld Jef Geeraerts schept in Ik ben maar een neger van de kolonie en zijn volk. Het speelt zich af in de periode na de Indépendance (onafhankelijkheid) waarin er dus een soort grote chaos plaatsvindt in het land.
‘We mogen zeggen wat we willen, maar het gaat niet al te best. Alles komt in orde, als we maar geduld hebben. Ons volk maakt crisis door. Het zal gesterkt uit de strijd komen. De strijd van elke jonge natie.’ (pagina 38)
Waarschijnlijk ziet ook hij de onafhankelijkheid met onzekerheid tegemoet. Hij beschrijft in overvloed de bestuurlijke chaos van deze ‘jonge natie’. Wat wel opvalt is dat Geeraerts veelal de schuld van alle onheil in Kongo geeft aan de blanken en niet aan de inheemse bevolking.
Welke tegenstellingen vallen op in de omgang tussen inlanders en Belgen?
‘Een nikker mocht in een blank hotel of restaurant niet binnen. Een aap, zelfs met een lange broek, stinkt en een aap krijgt diarree van ijsgekoelde drank.
Toen je in 1957 wel binnen mocht, werd je niet bediend of uitgelachen.
‘Monsieur, ga je eerst wassen,’ zei een hotelier eens tegen een collega van mij. Zou je zo’n stinkdier niet meteen afmaken?
Wij zwarten wassen ons meer dan zij. Blanken zweten zelfs zonder dat ze iets doen en dan stinken ze naar zure maniok, bah.’ (pagina 46)
Dit is slechts een van de gegeven voorbeelden over de vormen van racisme (‘Je reinste racisme’ pagina 47) en verschillen tussen de blanke en de zwarte in Belgisch Kongo. Het betreft hier een van die vernederende voorbeelden, maar ook voorbeelden van marteling, moord worden er gegeven. Redenen genoeg om te concluderen dat de blanke kolonialist in Belgisch Kongo verwachte van de inlander dat hij zich geheel aanpaste aan de Europese maatstaven en ook werkte voor de Belg alsof het zo behoorde te zijn.
‘Kom hier, beest, en sta in de houding voor een blanke…’ (pagina 47)
‘Een nikker mocht geen palmboom omhakken. Een maand gevang.
Een nikker mocht niet dobbelen of kaarten. Een maand gevang.
Een nikker mocht geen glaasje brandewijn drinken. Twee maanden gevang en een zware boete voor de dorpscapita. Wat kon die klootzak er nou aan doen?’ (pagina48)
Beperkingen in doen en laten etcetera waren aan de orde van de dag. Dit is allemaal terug te brengen naar de voogdijgedachte van België tegenover zijn kolonie. Zij zouden die negers wel eens opvoeden.
In welk tijdsvak van de geschiedenis van Kongo kan ik het boek plaatsen?
Het verhaal speelt zich af in 1961.
‘Verleden maand, februari 1961, was ik nog algemeen gerespecteerd directeur van het ziekenhuis van Bumba.’ (pagina 13)
Op 30 juni 1960 werd Kongo onafhankelijk. Deze onafhankelijkheid kan nauwelijks als een cadeau worden beschouwd. Er ontstond chaos in het bestuur, de economie en in het leger. De Belgen waren in de nazomer van 1960 overhaast uit Kongo vertrokken doordat Lumumba, de nieuwe premier, het leger geheel Kongolees had gemaakt.Kortom het hele koloniale apparaat stort hiermee in. Als echter allerlei gebieden hun eigen staat willen (bijvoorbeeld Katanga en Kasaï) roept Lumumba de hulp in van de Verenigde Naties en wordt de inlandse kwestie internationaal. Joseph-Désiré Mobutu, die door Lumumba als aangesteld is als chef staf van het leger kan de onafhankelijkheidsdrift van de kleine staatjes niet aan. Zelfs na de moord op Lumumba blijft de situatie zoals deze is: chaotisch. Inmiddels worden deze staatjes ook herkend door landen van de Verenigde Naties. Het zou echter tot 1963 duren totdat de huurlingen groepjes waren verslagen door Mobutu samen met VN troepen.1961 is het jaar waarin het Kongolese parlement eindelijk weer bij elkaar komt, met president Kasavubu aan het hoofd.
Wat is de relatie van de schrijver met (Belgisch) Kongo?
Nadat hij in 1952 zijn licentiaat Politieke en Administratieve Wetenschappen heeft behaald aan de Koloniale School en zijn militaire plicht in 1954 in Duitsland te hebben afgerond, vertrekt Jef Geeraerts naar Kongo. In Kongo is Jef Geeraerts vijf jaar lang Assistent Gewestbeheerder. Hij moet het district Bumba zowel juridisch als administratief besturen. Tijdens zijn werk komt Geeraerts veel in aanraking met de zwarte bevolking van het district. Hij raakt geïntrigeerd door het volk en zijn filosofie. Hij ontdekt ook dat dit bevorderlijk is voor het uitvoeren van zijn bevelen door de inlandse bevolking. Niet alleen de bevolking, maar ook de natuur en het intense, wilde oerleven (zoals te lezen valt in Gangreen 1: Black Venus) spreken de gewestbeheerder aan.
Het komt er serieuzer op aan als twee stammen, de Lulua en de Baluba, in oorlog zijn en Geeraerts als reserve luitenant op moet treden in een pacificatiepeloton, dat een bufferzone moet creëren. Als het peloton in een hinderlaag valt, raakt Geeraerts ernstig gewond. Het is dan 1960 en de Onafhankelijkheid zou niet meer lang op zich laten wachten. In augustus dat jaar vertrekt Geeraerts, omdat hij inziet dat het zinloos is te blijven, in het land dat hij zo is gaan liefhebben.
Dit verslag is bedoeld als naslagwerk, niet om plagiaat mee te plegen. Gebruik geschiedt op eigen risico. De verslagen op Scholieren.com zijn ingestuurd door middelbare scholieren (tenzij anders vermeld) en worden niet gecontroleerd op fouten. Heb je in dit verslag een fout gevonden of heb je een aanvulling? Laat het dan weten door een reactie te geven.
