Boekverslag Ferdinand Bordewijk

Info over dit verslag

Geschreven door:	anoniem
Kwaliteit:
Waardering:
Taal:	Nederlands
Woorden:	2536
Opvragingen:	11

Hulpmiddeltjes

Openen in tekstverwerker

Printen

Emailen

Waardering

Gemiddelde waardering: 4 uit 5 (9 stemmen)

Heb je er iets aan gehad? Geef zelf je waardering:
Erg goed bruikbaar
Goed bruikbaar
Bruikbaar
Een beetje bruikbaar
Niks aan gehad

Titels van Ferdinand Bordewijk

• Apollyon (0)

  1941

• Bint (47)

  1931

• Bloesemtak (1)

  1955

• Blokken (4)

  1934

• Blokken, Knorrende beesten, Bint (8)

  1949

• De wingerdrank (0)

  1937

• Fantastische vertellingen (0)

  1919

• Het vegetarisme van mr. J.P. de Vries (2)

  1984

• Huissens (1)

  1982

• Karakter (51)

  1938

• Knorrende beesten (0)

  1931

• Noorderlicht (2)

  1948

• Rood paleis (1)

  1936

• Tijding van ver (1)

  1961

Titelbeschrijving
F. Bordewijk, Noorderlicht.Amsterdam 1975 (vierde druk [1948])

Titelverklaring:
De titel van deze roman is Noorderlicht. De titel heeft te maken met de compositie van de roman. Aan het begin van het boek staat: Het noorderlicht komt in verschillende vormen voor: als glinsterende wolken, banden, pijlen, draperie, en als stolp met een ster aan de top: de kroon. De roman is in vijf delen opgedeeld. Het eerste deel, “de Wolken”, geeft de geschiedenis van de famillie, de afzonderlijke famillieleden en hun bijeenhoren en uiteen gaan
Weer. Het tweede deel, “de Banden”, gaat inderdaad over banden, de relatie Hugo-Adeline, Hugo-Aga, de hechte famillieband van de Valcoogs en de relatie van Welkom met Ant. Deel drie, “De pijlen”, vertelt over het zakenduel tussen Hugo en Aga. Deel vier, “de Draperie”, gaat over de ziekte van Aga en de ontbinding van de famillie Valcoogs. In deel vijf, “de Kroon”, herkrijgt Aga de macht. Ze wordt weer directrice van het bedrijf en bind de famillie weer bijelkaar. Deze titels zijn dus als het ware het symbool van ieder hoofdstuk en staan nauw in verband met de hoofdtitel (zoals het citaat weergeeft).
Aan het eind van het boek geeft Bordewijk aan hoe de titel verklaart moet worden. Johannes vergelijkt Aga met het Noorderlicht: “Het verschijnsel vult een immens vlak van de hemel, de aanblik is indrukwekkend, maar het lichtgevend vermogen blijft gering en het licht zelf is koud; ook werkt het niet bevruchtend en voor het leven is het onnodig.” De titel slaat dus op Aga. Johannes vindt Aga uitermate indrukwekkend. Zij bindt de hele famillie samen en wilt dat niemand van de famillie kinderen krijgt.

Genre
Noorderlicht is een zakenroman. De roman gaat over het zakenleven. De roman is trouwens opgedragen aan zijn kinderen Nina en Robert.

Auteur
Ferdinand Johan Wilhelm Christiaan Karel Emiel Bordewijk werd op 10 oktober 1884 in Amsterdam geboren. In 1912 promoveerde hij tot doctor in de rechtswetenschappen. Een jaar later werd hij beëdigd als advocaat. Van 1913 tot 1919 werkte hij op een advocatenbureau in Rotterdam dat later in de roman "Karakter" een rol zou gaan spelen. Bordewijk schreef ook werk onder de pseudoniemen Ton Ven en Emile Mandeau. In 1949 ontving hij voor zijn roman 'Noorderlicht' de eenmalig toegekende Prijs voor kunsten en wetenschappen. Voor 'De doopvont' en 'Studiën in volkscultuur' werd hem in 1953 de P.C. Hooft-prijs toegekend. Zijn gehele oeuvre werd in 1957 bekroond met de Constantijn Huygens-prijs. Op 28 april 1965 overleed hij op 80-jarige leeftijd. Andere werken van hem zijn Bint, Noorderlicht, Blokken en Keizerrijk.

Motivatie Boekkeuze
Ik heb dit boek gekozen omdat mijn lerares Nederlands dit boek aanraadde. Het sluit goed aan aan het thema die ik heb gekozen. Daarnaast is Bordewijk een van mijn favorite schrijvers.

Samenvatting
Noorderlicht beschrijft de geschiedenis van het bedrijf “De Leidsche ijzerhandel”, eigendom van de famillie Valcoog. De feitelijke leiding is in de handen van de jongste dochter: Aga. Zij beheerst ook het particuliere leven van haar broers en zussen. Ze wil dat het gezin in “onvruchtbaarheid zal doorgaan.” Ze heeft haar zusters en haar broer Welkom belet te trouwen. Hugo van Delden is via een erfenis in het bezit gekomen bvan een groot aandelenpakket van de “Leidsche ijzerhandel.” Hij probeert Aga uit de zaak te werken. Dat lukt aanvankelijk: Aga wordt als directrice afgezet. Ze wordt ziek. Haar broers en zusters proberen aan haar greep te ontkomen. Maar aan het eind neemt zij toch weer het heft in handen: zij wordt opnieuw directrice van de zaak en haar broers en zusters onderwerpen zich weer aan haar wil.
(van Eeuw Boek: signalement van honderd jaar roman kunst)

VIJF VERHAALASPECTEN

Onderwerp

Wat is volgens jou het onderwerp van de tekst?
Het onderwerp van deze roman is het zakenleven.

Wordt er in het boek een bepaalde visie op het onderwerp gegeven? Welke visie en ben jij het daarmee eens? Leg uit waarom wel/niet?
nee

Gebeurtenissen

Vind je dat de gebeurtenissen logisch uit elkaar voortvloeien en veel samenhang vertonen of vind je het verband tussen de gebeurtenissen moeilijk te verklaren?
De gebeurtenissen vloeien redelijk logisch uit elkaar voort. Sommige stukken vloeien onduidelijk uitelkaar voort zoals; het plotseling ontslag nemen van Aga op de vergadering in plaats van afwachten wat de uitslag zou zijn. Dan had ze nog ten minste een kans gehad om directrice te worden. Wat ook raar is, is dat Hugo één dag respijt had gegeven aan Aga om de contracten te maken voor Johannes en Welkom. Dit blijkt allemaal één geheel te zijn van een spel. Maar waarom dit spel gespeeld wordt is een raadsel.

Beschrijf de gebeurtenis in het boek die de meeste indruk op je heeft gemaakt en maak duidelijk waarom.
De dood van de vader van de famillie Valcoog. Hij werd gedood door een meteoriet die in op zijn hoofd kwam. Ik ging toen denken of deze gebeurtenis een diepere betekenis had. Blijkbaar was dat niet zo.

Personages

Vind je de personages in dit boek herkenbaar en ‘levensecht’? Waarom?
De personages in dit boek vind ik levensecht. Voor mij zijn zij levensecht als zij in een levensechte omgeving leven. In dit boek is dat het geval. De plaats, Katwijk, waar het verhaal zich afspeelt bestaat immers ook echt.

Vind je de beslissingen van de personages begrijpelijk en aanvaardbaar? Welke wel en welke niet? Waarom?
De beslissingen van Aga begrijp ik totaal niet. Waarom wil zij de famillie in onvruchtbaarheid laten doorgaan? Hugo is soms ook onbergijpelijk, bijvoorbeeld: waarom wil hij Aga ontslaan.
Op deze vragen wordt in het boek geen antwoordt gegeven. Er wordt wel gezegd dat Hugo eigenlijk een soort spel speelt met Aga.

Opbouw

Zitten er veel terugblikken (flashbacks) in het verhaal? Vind je dat prettig of vind je dat vervelend?
Het verhaal is volkomen chronologisch. Dit vind ik fijn omdat het makkelijk lezen is. Flashbacks zorgen een beetje voor verwarring.

Zie je de gebeurtenissen door de ogen van één personage of zie je de gebeurtenissen vanuit meerdere personages? Vind je de manier waarop je in dit boek de gebeurtenissen ziet, geslaagd of niet? Waarom?
De gebeurtenissen zie je door de ogen van verschillende personages. Dit is niet erg omdat steeds duidelijk wordt gemaakt door wiens ogen je kijkt. De manier waarop je de gebeurtenissen ziet vind ik geslaagd. Je kunt dan zien wat elke persoon denkt.

Taalgebruik

Welke bijzonderheden of eigenaardigheden zijn je opgevallen in het taalgebruik? Geef een citaat van een fragment dat typerend is voor het taalgebruik in het boek?
Er zijn niet echt veel bijzonderheden behalve dat in plaats van “nee” het woord “neen” wordt gebruikt. Het taalgebruik bevat geen bijzonderheden en is overal hetzelfde: “ Dat was duidelijk taal; hij verstond haar perfect, was niet beledigd, integendeel, en bleef voortaan weg.”(blz. 201) Dit is een willekeurig citaat. Zoals je hier ziet verschilt het taalgebruik niet met ons taalgebruik.

Eindoordeel

Onderwerp
Het onderwerp van deze roman is het zakenleven. Het onderwerp is oninterresant omdat het zakenleven mij totaal niet interreseert. Er zit geen spanning in. Ik dacht voordat ik het boek ging lezen dat er geen spanning in zou zitten. Gelukkig zat er een beetje spanning in. Het onderwerp ligt in mijn belevingswereld omdat het overal om mij heen gebeurt. De schrijver werkt het onderwerp goed uit. Dat heeft te maken omdat Bordewijk advocaat was en er dus ontzettend veel van afwist.

Gebeurtenissen
De belangrijkste gebeurtenis is dat Hugo Aga probeert te ontslaan en te schorsen. Daar vloeit de strijd uit voort tussen Aga en Hugo. In dit boek zitten heel veel beschrijvingen van personages en gedachtes. Er zitten weinig dialogen in. Dit vind ik ontzettend saai. De gebeurtenissen vloeien redelijk logisch uit elkaar voort. Sommige stukken vloeien onduidelijk uitelkaar voort zoals; het plotseling ontslag nemen van Aga op de vergadering in plaats van afwachten wat de uitslag zou zijn. Dan had ze nog ten minste een kans gehad om directrice te worden. Wat ook raar is, is dat Huga 1 dag respijt had gegeven aan Aga om de contracten te maken voor Johannes en Welkom. De dood van de vader van de famillie Valcoog heeft de meeste indruk op mij gemaakt. Hij werd gedood door een meteoriet die in op zijn hoofd kwam. Ik ging toen denken of deze gebeurtenis een diepere betekenis had. Blijkbaar was dat niet zo.

Personages
De hoofdpersoon Aga is absoluut geen held in de zin van superman. Zij redt geen mensen. De personages die Bordewijk bedacht waren meestal typen. De eigenschappen van Aga worden wel duidelijk behandelt. De personages in dit boek vind ik levensecht. Voor mij zijn zij levensecht als zij in een levensechte omgeving leven. In dit boek is dat het geval. De plaats, Katwijk, waar het verhaal zich afspeelt bestaat immers ook echt. De beslissingen van Aga begrijp ik totaal niet. Waarom wil zij de famillie in onvruchtbaarheid laten doorgaan? Hugo is soms ook onbergijpelijk, bijvoorbeeld: waarom wil hij Aga ontslaan.
Op deze vragen wordt in het boek geen antwoordt gegeven. Er wordt wel gezegd dat Hugo eigenlijk een soort spel speelt met Aga. Ik kan me niet goed verplaatsen in Aga omdat mijn eigenschappen totaal niet overeenkomen met de mijne. Ik vind Aga totaal niet sympathiek omdat zij over haar broers en zusters domineert. Zij mogen niet hun eigen beslissingen maken.

Opbouw
Het verhaal is volkomen chronologisch. Dit vind ik fijn omdat het makkelijk lezen is. Flashbacks zorgen een beetje voor verwarring. De gebeurtenissen zie je door de ogen van verschillende personages. Dit is niet erg omdat steeds duidelijk wordt gemaakt door wiens ogen je kijkt. De manier waarop je de gebeurtenissen ziet vind ik geslaagd. Je kunt dan zien wat elke persoon denkt.

Taalgebruik
Het taalgebruik in dit boek lijkt veel op de onze. Dit maakt het taalgebruik makkelijk. Er is één kleine bijzonderheid; in plaats van “nee” wordt “neen” gebruikt.

Verdiepingsopdracht

1. Welke verwachtingen had je voor je het boek ging lezen ? Welke zijn uitgekomen, welke niet ?
Ik dacht nadat ik de samenvatting op de achterkant van het boek had gelezen dat het boek veel spanning zou bevatten. Helaas bevatte het boek weinig spanning. Het enige spannende moment was de vergadering en de achtervolging van Aga op Hugo.

2. Stel de thematiek vast.
Het hoofdthema is de ondergang van de famillie Valcoog. Op het eerste gezicht lijkt het alsof dit thema niet bij het boek past. De roman immers eindigt met de overwinning van de famillie Valcoog: de aanval van Hugo is afgeslagen, de famillie is opnieuw een eenheid en Aga wordt weer directrice van het bedrijf. Maar die overwinning heeft een keerzijde want Aga vertegenwoordigt de onvruchtbaarheid en daarmee de ondergang van de famillie. Het is dan ook niet raar dat het boek eindigt met een grafscène. Dit thema komt immers vaak voor in de boeken van Bordewijk. Vooral dat men niet verwacht dat de personages ten onder gaan.
Trouwens, haar naam wijst op dubbelzinnigheid. Aga is een afkorting van Agamennon, de koning die Troje overwon, maar die, om uit te kunnen varen zijn dochter offerde.
Een ander thema is macht. Aga domineert het hele gezin. Zij bepaald wat er gebeurt in huis.
Krachtmeting is ook een thema. Het verhaal draait immers om het duel tusen Aga en Hugo.

3. Beschrijf aan de hand van zelf gekozen secundaire literatuur de visie van de auteur op de relatie literatuur en maatschappij en geef vervolgens beargumenteerd weer hoe je die visie in verband kunt brengen met het boek ?
“Alle grote kunst bevat iets dat nooit op de voorgrond treedt, een verborgen, een wellicht ongewilde moraliserende tendentie, een profetie, een waarschuwing.”( Kritisch Lexicon) Deze visie komt ook voor in Noorderlicht. Je ziet niet aankomen dat eigenlijk de famillie ten onder gaat. Na al die overwinningen aan het einde van het boek verwacht je niet dat de famillie eigenlijk ten onder gaat. Daarnaast blijkt het zakenduel tussen Aga en Hugo een soort spel te zijn geweest. Dit had ook niemand verwacht. Dit wordt duidelijk wanneer Hugo nadenkt wie eigenlijk het spel in handen had: Hugo zelf og Aga.

4. Leg beargumenteerd uit hoe je het boek in verband kunt brengen met maatschappelijke kwesties en veranderingen in de naoorlogse maatschappij.
In de tijd dat Bordewijk Karakter schreef waren het fascisme, Mussolini in Italie, het communisme, Stalin in de Sovjet Unie, en het Nationaal-Socialisme, Hitler in Duitsland, toen actief. Het fascisme komt duidelijk terug in het boek. Aga is net zoals Hitler een leider, een leider van de famillie. Zij regeert met een stalen hand en alle broers en zussen zijn onderdanig.
Bovendien kwam in de tijd dat Bordewijk leefde antisemitisme voor, aangespoord door Hitler. Dit komt ook terug in het boek. Hugo is antisemitist. Joziasse, een jood, wordt ontslagen.
De economie was in de tijd van Bordewijk niet zo goed. Dit vindt je ene beetje terug in het boek. Het bedrijf van De Leidsche Ijzerhandel maakt niet echt winst. Dus het gaat economisch niet zo goed in het boek.

5. Zoek een recensie over het gelezen boek en bepaal het waardeoordeel van de criticus. Geef vervolgens beargumenteerd aan in hoeverre je het met de criticus eens bent.
“De door Du Perron zo gehekelde humanitair Coster riep zelfs uit: “Wil de Heer Bordewijk de schoft ten troon heffen, ten koste van den normalen mensch”?”( Trouw 01-11-1934) Met schoft bedoelt hij natuurlijk Hitler. Op het eerste gezicht lijkt het alsof Bordewijk inderdaad voor Hitler was, zoals blijkt uit Noorderlicht. Dit komt doordat macht en tucht een rol spelen in het boek. Aga heeft absolute macht in het verhaal over het gezin. Ik ben het niet met deze criticus eens omdat Bordewijk absoluut niet voor Hitler was. Dat blijkt uit het volgende: Bordewijk was zeer bewust van de duistere kanten van macht en tucht en laat ze ook in zijn boeken ten val komen. Aan het eind van het boek ziet Johannes in dat Aga hun tot de ondergang zal leiden. Zij wil niet dat haar gezin kinderen krijgt.

6. Is het boek dat je gelezen hebt een boek dat typerend is met de dominante cultuur?
Ja. Bedrijven zoals “de Leidsche ijzerhandel”komen nog steeds voor. Antisemitisme komt nu nog steeds voor alleen, volgens mij, in mindere mate. Voor de rest is in dit boek alles typerend met de dominante cultuur.

7. Beschrijf hoe je het boek in verband kunt brengen met de economische en sociologische aspecten van de literaire teksten en het literaire bedrijf?
De uitgeverij van het boek is Em. Querido’s Uitgeverij B.V.. Bordewijk was in zijn tijd één van de grootste schrijver. Na de oorlog werd Bordewijk voorzitter van de Ereraad. Daardoor werden hij en zijn boeken heel bekend. In 1949 ontving hij voor zijn roman 'Noorderlicht' de eenmalig toegekende Prijs voor kunsten en wetenschappen. Bovendien beschouwde Bordewijk dit als zijn beste boek.Voor 'De doopvont' en 'Studiën in volkscultuur' werd hem in 1953 de P.C. Hooft-prijs toegekend. Zijn gehele oeuvre werd in 1957 bekroond met de Constantijn Huygens-prijs. Door deze prijzen werd hij nog meer bekend.

Citaten
1) “Het verschijnsel vult een immens vlak van de hemel, de aanblik is indrukwekkend, maar het lichtgevend vermogen blijft gering en het licht zelf is koud; ook werkt het niet bevruchtend en voor het leven is het onnodig.”(bladzijde 255)
2) “Terwijl hij, een krasse oude heer, op een zomeravond naar huis ging na een bezoek aan een kruidkundige te Katwijk-Binnen, bij wie hij baat had gevonden tegen het oudeherenkwaaltje van pijnelijke urinelozing, viel hij, nog in dat dorp, vrijwel voor de ogen van deredn tijdens een eigenaardige lichtverschijnsel plotseling neer. Hij vertoonde een enorme scheur in het achterhoofd, onverklaarbaar, aangezien hij voorover geslagen was. Een dokter waarschuwde de politie. De omtrek werd afgezocht, en de deliquent eindelijk bij toeval op een naburige erf ontdekt: een kleine meteoorsteen.”(bladzijde 17).