CASA Nederland en Scholieren.com reiken dit jaar de CASA Werkstuk Award uit. Het allerbeste werkstuk wint een reis voor 2 personen t.w.v. €500, een snuffelstage en eeuwige roem! Dit jaar is het thema abortus. De redactie bedacht alvast 13 invalshoeken, klik hier en stuur je werkstuk op.
geef je mening
Tjeerd pleit tegen internetdaten. Heb jij al eens een date (of meer) gehad met iemand die je online leerde kennen?
ff n studiebreak
Klasgenoten stonden vroeger als hongerige hyena's om Jorieke heen. Klaar om het jonge hertje aan te vallen dat nog scoubidoutouwtjes had.
Boekverslag Renate Dorrestein
Een hart van steen
Geschreven door: | Joyce (4 vwo) [meer] |
Datum ingestuurd: | 3 maart 2003 |
Taal: |  |
Woorden: | 3.050 |
Bekeken: | 12810 keer (37 deze maand) |
Waardering: | |
Deel op: |
|
-
Door erwin op 11-03-2004joyce...bedankt voor het uittreksel. heb je zaterdag wat te doen??? ik heb nog wat huiswerk kun je me daar bij helpen...dat zou fijn zijn. wil je me snel terug mailen. groetjes xxx erwin
Oordeel van de criticus:
1: De Structurele argumenten:
Thema:
Het thema van dit boek is verlies en rouwverwerking.
Alles hangt samen met dit onderwerp. Haar vervelende ervaringen vroeger (understatement!) hebben ervoor gezorgd dat ze zich nu afvraagt hoe ze ermee om moet gaan. En hoe haar relatie zal worden tegenover haar eigen kind, hoe ze alles aan haareigen kind moet vertellen.
Een aantal subthema’s zijn postnatale depressie, waar Margje aan leed, familieverhoudingen, die totaal scheef waren in het gezin van Ellen, en de dood.
'A stunning novel about the scorching legacy of loss … Dorrestein shifts flawlessly between past and present, patiently building impact and suspense with scenes of domestic harmony and madness in the baking …fresh and hauntingly familiar.' Time Magazine
Motieven:
Het leidmotief is Ida, het vijfde kindje van Margje en Frits en het zusje van Ellen. Ze heeft een centrale rol in dit verhaal. Ondanks dat ze een baby is, is zij de oorzaak van al het leed in de familie. De kinderen zijn jaloers op de aan dacht dat Margje schenkt aan het kind, en margje loopt een postnatale depressie op, en wordt overbeschermend tot het ziekelijke af.
Ook als Ellen zelf een in verwachting is, noemt ze haar kind Ida.
Personen:
Hoofdpersoon:
Ellen van Bemmel is de hoofdpersoon in het boek. Haar levensverhaal wordt verteld, van ongeveer haar twaalfde tot aan het heden, 37 jaar. Je beleeft het verhaal door haar ogen, op volwassen leeftijd als ze zwanger is en terug in haar ouderlijk huis. In Ellens jongere jaren was ze een vrolijk en ondernemend kind. Ook was ze erg intelligent en zorgzaam.
Na de tragedie wordt ze harder. Tegenover zichzelf, maar ook tegenover anderen. Soms is ze ook erg kortaf. Ze heeft echter veel meegemaakt. Ik vind haar heel erg moedig, want het is niet niks. Door het geen wat gebeurd is, is ze ook emotioneler geworden.
Op latere leeftijd is Ellen heel erg onzeker. Ze loopt ook heel wat psychiaters af. Ze ziet verschijningen van Kester en Sybille, haar overleden familieleden. Ze doet precies wat zij haar opdragen, bang om ze te verliezen, dat ze echt ‘sterven’. Uiteindelijk kiest Ellen voor haar eigen leven en laat ze haar familieleden los. Ik vind Ellen onvoorspelbaar.
Ellen heeft blond haar en is klein van stuk.
Bijpersonen:
- Margje van Bemmel is de moeder van Ellen. En ook de belangrijkste persoon in het boek.
In het begin van het boek is ze een aardige, zorgzame en hard werkende vrouw. Door de geboorte van Ida maakt ze een grote karakterverandering door. Waarmee ze het hele gezin met haar gedrag beinvloed. Later in het boek is ze overbezorgd over Ida en is ze alleen maar met zichzelf en Ida bezig. Ze draait een beetje door, door kraamvrouwendepressie. Ook laat ze zich daardoor leiden door ‘Gods wil’ , een beetje geobsedeerd.
- Frits van Bemmel is de vader van Ellen. Hij is ook een hardwerkende man, maar ook een goede vader. Frits houdt erg veel van zijn kinderen en van zijn vrouw. Hij is heel erg intelligent, maar ook zorgzaam. Hij is eigenlijk Ellens favoriet. Dat blijft eigenlijk zo, ook na de komst van Ida. Hij maakt zich wel zorgen over Margje, maar hij denkt dat dat wel over gaat. Hij heeft de hele situatie rond om zijn vrouw dus onderschat. Uiteindelijk blijkt dat hij uit schuldgevoel over een mislukte verkrachtpoging van zijn vrouw, uit haar handen eet en meehelpt zijn eigen kinderen, en later zichzelf te vermoorden.
- Kester (Kes) is Ellens grote broer. Hij is erg zorgzaam voor zijn jongere broertje en zusje. Ook is hij erg handig. Hij speelt niet zo’n grote rol. Hij komt later in haar leven voor in haar waanbeelden. Ik vind dat hij dan een beetje onsympathiek overkomt, hoewel dat logisch is omdat het een projectie is van een gedachte van Ellen, en haar onderbewuste (om maar met Freud te spreken) haar opdraagt om dingen te doen, om Kes en Billie niet te vergeten.
- Sybille, ook wel Billie genoemd, is Ellens grote zus. Ze is een paar jaar ouder, een eigenwijze puber als Ellen nog 12 is. Ze ziet haar als haar grote voorbeeld. Ze leert veel van haar, zoals roken en over zaken als make-up. Ze is erg met haar uiterlijk bezig. Als haar moeder ‘ziek’ is, neemt ze veel verantwoordelijke taken op zich. Later is ze ook een waanbeeld in haar gedachten. Ik vind haar dan net als Kester een beetje onsympathiek. Een beetje minachtend.
- Michiel, door Ellen Carlos genoemd, is haar kleine broertje. Ze beschermt hem, maar helpt hem ook. Ze zorgt erg goed voor hem. Zij heeft Carlos gered van de dood. Carlos is nog erg jong, dus je kan niet echt iets over zijn karakter zeggen. Wel wil hij altijd alles weten. Uiteindelijk wordt Michiel geadopteerd. Hij voelt zich erg thuis in zijn pleeggezin, maar Ellen is erg kortaf als het daarover gaat. Dat is een van de voorbeelden van hoe hard ze kan zijn.
- Ida (later ‘gedoopt’ tot Sophie) is het vijfde kind van Frits en Margje, dus Ellens zusje. Ze is nog een baby. In het begin van haar leventje was ze erg ziek. Ook heeft ze daardoor een beetje een vervormd hoofd. Verder wordt er niks over haar verteld. Ze wordt gezien als de oorzaak van alle problemen. (Het ongeboren kind van Ellen wordt door Ellen ook Ida genoemd.)
- Bas Veerman werkte vroeger als conciërge bij het knipselbureau. Hij is degene die Ellen en Carlos vond in de kelder na de moorden. Later komt Ellen hem weer tegen. Hij werkt voor Ellen in haar tuin en doet klusjes. Op het eind van het boek gaat Ellen met hem samenwonen. Bas heeft een paardenstaartje.
- Lucia heeft bij Ellen gewoond, ondergedoken voor haar man. Ze hielp Ellen nadat ze bijna een miskraam had gehad en dus een maand rust moest houden. Zij en Ellen waren steeds in conflict, maar later in het boek ging het beter tussen hen. Lucia heeft nog drie dochtertjes, Rochelle, Samantha en Vanessa.
Tijd:
De hoeveelheid tijd waarover wordt verteld, de vertelde tijd, is iets meer dan 25 jaar. Het ene deel van het boek gaat voornamelijk over het jaar dat Ida wordt geboren en dat het gezin wordt uitgemoord,1972. Het andere deel van het boek gaat voornamelijk over het heden, 25 jaar later, rond 1997. De rest van het boek beschrijft hoe Ellens leven verliep vanaf de tragedie totdat ze terug kwam in haar ouderlijk huis.
De verteltijd, de tijd die het in beslag neemt om het hele verhaal te lezen is ongeveer 6 à 7 uur.
Het verhaal is niet-chronologisch verteld, het gaat steeds van verleden naar heden en weer terug. Er komen dus veel flashbacks in voor. Maar door de verschillen in tijd kom je steeds meer te weten over de hoofdpersoon en over wat er ongeveer gebeurd is, zonder dat het letterlijk werd uitgesproken.
Aan het eind van het boek zijn de meeste vragen wel beantwoord, maar er zijn nog een heleboel vragen waar geen antwoord op gegeven wordt. Je komt er achter welke dingen er in het verleden zijn gebeurd, maar hoe het afloopt met Ellen en haar baby wordt niet meer verteld. Maar het verleden is wel afgesloten, je weet wat het geheim van de familie was en hoe het tot har climax is gekomen.
Ruimte
Het verhaal speelt zich voor het allergrootste deel af in het huis waar Ellen in haar kinderjaren gewoon heeft, voordat ze naar een kindertehuis ging en waar ze weer naar terugkeert als ze zwanger is, aan de Lijsterlaan 11 in Haarlem.
Het speelt voornamelijk binnenshuis, maar soms ook buiten.
Het huis huis heeft het kantoor aan huis, het knipselbureau. Daar is ze opgegroeid en heeft ze veel dingen meegemaakt. Daar vonden de moorden plaats. Na 25 jaar woont ze er weer, in verwachting van haar baby. Dan komen de herinneringen van vroeger weer terug. Ook komen er plaatsen in voor als het tuincentrum, de tuin, de kerk, het strand en de bossen. Maar die plaatsen zijn niet echt van belang. Wel is het kindertehuis van belang, waar Ellen enkele jaren van haar leven doorbracht.
Dit boek kent verschillende klimatologische omstandigheden. Maar dat komt omdat het zich afspeelt in een langere periode. De klimatologische omstandigheden zijn eigenlijk niet echt belangrijk in het boek. Behalve het fragment waarin Margje de thermostaat op 25 graden Celsius zet, terwijl het buiten vriest, om het ‘onreine’ er uit te zweten. Ook een wandeling in de regen wordt beschreven. Op de dag dat Ida geboren werd was het ongewoon voor de tijd van het jaar. En als Ellen in haar huis gaat wonen is het voorjaar en werkt ze aan haar tuin. Soms heeft het een betekenis, namelijk de sfeer aan geven.
2: de Realistische argumenten:
'… is Een hart van steen een overtuigende roman. Dat komt doordat de roman uiterst zorgvuldig is opgebouwd, met een ijzeren logica en een grote verbeeldingskracht.'
De Volkskrant
Geïnspireerd door het fenomeen gezinsmoorden dat in 1997 plotseling om zich heen leek te grijpen, diende de eerste zin van een verhaal daarover zich op een middag aan. In Dorresteins hoopgevende, en aannemelijk gemaakte visie, liggen verhalen er nu eenmaal op te wachten om verteld te worden.
http://www.groene.nl/2000/6/mp_dorrestein.html
Het is, naar menselijk begrip, te ingrijpend om van zulke gebeurtenissen ook maar iets te kunnen invoelen, maar Renate Dorrestein is erin geslaagd een aangrijpende roman te maken.
Johan Diepstraten
Ik ben het ermee eens hoe realistisch het verhaal is geschreven. Het is verbazingwekkend hoe zulke walgelijke gebeurtenissen, als in het boek voorkomen, op een heel aannemelijke manier worden beschreven. Hiedoor gaat de lezer geloven dat het ook werkelijk gebeurt, en gebeurt is.
Daarnaast is het ook nog aannemelijk dat een moeder zoiets tegen haar kind zou doen, omdat het wel duidelijk is dat de moeder leidt aan een ernstige psychologische stoornis en een vorm van paranoia.
3. De Vernieuwingsargumenten:
Het boek is vrij orgineel. In de tijd dat het geschreven was, was dit onderwerp veel in het nieuws, dat maakt de orginaliteitswaarde iets minder, maar nog steeds zijn er weinig boeken die op zo’n manier een zwaar onderwerp als dit neer kunnen zetten.
4. De Morele argumenten:
Natuurlijk kan de Renate Dorrestein niet anders dan afkeuren wat er in het huis gebeurde. Je kinderen tiranniseren, de hele sfeer in huis verpesten en uiteindelijk je kinderen vermoorden, je man aanzetten tot moord en later zelfmoord en zelf zelfmoord plegen, kan niemand goedkeuren.
5. Emotivistische argumenten:
'Beautifully written, with a dry sense of humour that offsets the darkness of its subject.'
The Times
Maar juist bij woede, onmiskenbaar dé dominante onderstroom in het werk van Dorrestein, moet het hoofd koel worden gehouden.
http://www.groene.nl/2000/6/mp_dorrestein.html
Dat is de broeierige, onderhuidse spanning die Renate Dorrestein tot aan het einde weet te treffen.
Johan Diepstraten
Ik vond het een boek die erg inspeelde op de gevoelens van de lezer. Het riep meer dan eens verontwaardiging, verbazing en een gevoel van onmacht door de manier waarop de moeder met Ida en de rest van het gezin omging.
Het riep ook een gevoel van ongeloof op, dat dit werkelijk zou kunnen, en met de gebeurtenissen van 1997 in het achterhoofd, en de gedachte hoe vaak huiselijk geweld voor gezinnen de orde van de dag is, dat iets in deze trant ook werkelijk gebeurt.
6. Intentionele argumenten:
Ik denk dat Renate Dorrestein door het schrijven van haar boek, aan de mensen duidelijk heeft willen maken dat dit soort dingen gebeuren. En dat de omgeving een rol daarin speelt. Iedereen die niets doet, is ook medeplichtig, want hij of zij laat het niet ophouden.
Een goed voorbeeld hiervan is de lerares Grieks. Aan wie Ellen het probeert te vertellen, alleen ze wil er niets van weten.
‘ De reactie van de lerares Grieks komt extra hard aan nadat Ellen van Bemmel haar in vertrouwen vertelt dat er thuis merkwaardige dingen gebeuren: 'Weet je wat ik denk, Ellen? Dat alles vanzelf weer in orde komt. Heus.' Wie de hele dag tot over de oren in de Griekse tragedies zit 'waarin complete koningshuizen elkaar vermoordden zonder een traan te laten', vindt bepaalde dingen gewoner dan andere mensen, bedenkt Ellen en gaat over tot de orde van de dag. De blauwe plekken bij de baby worden afgedaan als een mogelijke vorm van leukemie.’ Johan Diepstraten
Hierin slaagt Dorrestein redelijk in, om dit over te brengen. Vooral doordat Ellen onschuldig is, een kind dat hulp zoekt, en dan op een harde wijze wordt afgewezen.
7. Stilistische argumenten:
'De manier waarop Dorrestein haar verhaal opbouwt is knap, en het boek blijft tot het eind boeien. Een hart van steen is (…) het voorlopige hoogtepunt in haar oeuvre.'
Surplus
'Beautifully written, with a dry sense of humour that offsets the darkness of its subject.'
The Times
Het boek vond ik goed te begrijpen. Het taalgebruik was niet moeilijk, waardoor ik er vrij vlot doorheen las. Maar dit had ook te maken met het feit dat ik het een spannend boek vond. Er waren echter wel veel flashbacks. Dat maakte het boek af en toe wat lastiger om te lezen, maar na verloop van tijd was het goed te volgen.
Verwerkingsopdracht recensies
Renate Dorrestein - Een hart van steen
Ik heb twee recensies kunnen vinden die goed genoeg waren om te gebruiken.
De eerste is van Johan Diepstraten, die ik gevonden heb op internet maar ook is verschenen in zijn boek De kunst van het schrijven.
De tweede recensie is van Pieter Steinz die in het NRC Handelsblad van 13 februari 1998 een recensie schrijft onder de titel: ‘Nachtmerrie aan de Lijsterlaan; Karakter boven plot bij Renate Dorrestein’.
Johan Diepstraten zegt over het boek de volgende dingen:
- Als uitgangspunt voor haar roman Een hart van steen koos Renate Dorrestein het thema: ouders die hun kinderen ombrengen. Renate Dorrestein is erin geslaagd een aangrijpende roman te maken.
- Hoofdpersoon is de 37--jarige Ellen van Bemmel die terugkijkt op haar verleden dat ‘in de ogen van anderen altijd alleen maar bestaat uit die ene, allesoverheersende tragedie die zich hier heeft afgespeeld. Uit die ene dag dat het leven als een bom in ons gezin ontplofte.’
- Vijfentwintig jaar nadat zij zich als twaalfjarige met haar broertje Carlos verstopte in de kelder, keert zij terug naar de plek. Zij heeft het ouderlijk huis gekocht, een villa in de buurt van Haarlem.
- Haar huwelijk met Thijs Kamerling is voorbij, maar ze is wel in verwachting. Ellen is gedwongen om het bed te houden vanwege een dreigende miskraam. Zij bladert door de oude fotoalbums en herinnert zich het ongelooflijke.
En aan het einde van de roman ontdekt zij waarom zij op die noodlottige avond ontsnapte aan de dood.
- In die zin is Een hart van steen een thrillerachtige roman omdat Renate Dorrestein voor een verrassende en aannemelijke ontknoping heeft gezorgd. De grote kracht van Een hart van steen is dat de personages levensecht zijn.
- Renate Dorrestein laat doorschemeren dat er sprake is van meer dan een postnatale depressie. Op de regenachtige dag van de doop van Ida rent de moeder de kerk uit met de baby op haar arm. De taxichauffeur moet halverwege stoppen en doorweekt komen moeder en dochter uiteindelijk thuis.
- Een hart van steen is, volgens Diepstraten, een knappe roman. Geen melodrama, geen vals sentiment,
maar de integere literaire verbeelding van een proces dat nauwelijks is te beschrijven.
Pieter Steinz zegt over het boek:
- 'Elke familie heeft haar eigen geheimen en Verborgen gebreken', luidde de kernzin van het twee jaar oude Verborgen gebreken. En dat geldt ook voor de roman Een hart van steen.
- Onderwerp: Een happy family die in het begin van de jaren zeventig na de geboorte van een vijfde kind volledig desintegreert, tot de dood erop volgt.
- De vertelster van Een hart van steen is Ellen van Bemmel, een werkloze patholoog-anatoom die vijfentwintig jaar na het drama in haar familie weer gaat wonen op de plaats des onheils: de villa kakelbont aan de Lijsterlaan waar ze als derde kind ('ik was het cement: ik moest iedereen bij elkaar houden') ooit gelukkig was tussen de professionele knipselarchieven van haar ouders.
- De 37-jarige Ellen is zwanger, bewust alleenstaand, en al gauw na de verhuizing wegens een dreigende miskraam veroordeeld tot bedrust. Ze heeft tijd genoeg om oude foto's te bekijken, in flashbacks het verleden te reconstrueren, te converseren met de schimmen van haar dode familieleden, en antwoord te krijgen op de vraag die haar pijnigt sinds haar twaalfde: waarom ontsnapte zij aan het gruwelijke lot dat haar zusjes, broer, vader en moeder trof?
- Dorrestein houdt van suspense, maar de toedracht van de nachtmerrie aan de Lijsterlaan doet ze snel uit de doeken. Na een bladzijde of dertig, waarin Ellen herinneringen ophaalt aan haar harmonieuze (hoewel niet rimpelloze) jeugd, worden we met een plotselinge mededeling wakker geschud: 'De politie vond Carlos en mij in de (...) oude kelder, huilend van angst. Sybille, Kester en Ida waren toen al dood.
- Het schijnt dat ze niet hebben geleden. Ze zaten er op de foto's van het gerechtelijk laboratorium heel vredig bij. Mijn ouders trouwens ook.'
- Zeventig bladzijden later krijgen we te horen wat we al vermoedden - het zijn de ouders Van Bemmel die zichzelf en hun kinderen hebben vermoord. En nog voor het laatste kwart van het boek kennen we de oorzaak van het drama: de kraamvrouwenpsychose waarin de moeder terechtkwam na de geboorte van haar jongste dochter.
- Hoe en waarom Ellen overleeft, blijft tot bijna de allerlaatste bladzijde een mysterie.
Stilistisch en thematisch is Een hart van steen een mooie uitbreiding van het Dorrestein-oeuvre.e bewondering voor de subtiele manier waarop Frederik van Eeden een enigszins vergelijkbaar onderwerp verwerkte in het 98 jaar oude Van de koele meren des doods.
Conclusie van de besprekers:
Ik vond niet dat Johan Diepstraten echt ontzettend diep inging op het boek, hij bleef een beetje aan de oppervlakte van het verhaal en de de personages. Ik ben het redelijk eens met zijn argumenten en zijn bevindingen, alleen het onderwerp is naar mijn ogen iets anders, wellicht omdat ikhet in iets bredere vorm heb gekozen, en hetgeen dat Diepstraten noemt, is te herleiden naar mijn onderwerp.
Met de tweede recensie, die van Pieter Steinz, ben ik het ook grotendeels mee eens. Deze recensie had iets meer diepgang en analyseerde het boek (naar mijn mening) beter. Ook hier ben ik het niet helemaal eens met de manier waarop hij het onderwerp heeft benoemd, wederom vind ik hierbij mijn eigen onderwerp beter.
De samenvatting van de twee recensies:
Veel lof voor dit boek, de critici vinden het beter dan het eerder verschenen boekenweekgeschenk: Dit is mijn lichaam. Thema vinden ze heel actueel, uitwerking uitstekend.
Dit verslag is bedoeld als naslagwerk, niet om plagiaat mee te plegen. Gebruik geschiedt op eigen risico. De verslagen op Scholieren.com zijn ingestuurd door middelbare scholieren (tenzij anders vermeld) en worden niet gecontroleerd op fouten. Heb je in dit verslag een fout gevonden of heb je een aanvulling? Laat het dan weten door een reactie te geven.
