Feitelijke gegevens
Titel: Op de foto
Oorspronkelijke titel: idem
Auteur : K.Schippers
Verschijningsdatum 1e druk: april 2012
Gebruikte druk:1^e
 Aantal bladzijden: 186
Uitgeverij:  Querido
Verfilmd als: n.v.t.
Verslag geschreven door: Kees van der Pol

Biografie auteur
K. Schippers (Amsterdam, 1936) is schrijver, dichter, essayist en kunstcriticus. Hij heeft een omvangrijk oeuvre op zijn naam staan, dat bestaat uit romans, poëzie, essays, verhalen & beschouwingen, en een enkel kinderboek. Al vroeg werd hij bekend door het literaire tijdschrift Barbarber, dat hij in 1958 samen met J. Bernlef en G. Brands oprichtte. Hij introduceerde de readymade als poëzievorm. Van het cultureel tijdschrift Hollands Diep, dat van 1975 tot 1977 bestond, was hij een van de oprichters en eerste redacteuren.
Zijn werk is veel gelauwerd. Voor zijn poëzie ontving hij in 1996 de P.C. Hooftprijs. Een jaar later kreeg hij de Pierre Bayle-Prijs voor zijn kunstkritieken. Zijn roman Poeder en wind (1996) werd genomineerd voor de Generale Bank Literatuurprijs; de roman Waar was je nou (2005) werd bekroond met de Libris Literatuur Prijs en groeide uit tot een bestseller.

Flaptekst
Abbie en Jan, op reis in de bergen, vragen een voorbijganger of hij een foto van hen wil maken. De onbekende doet het graag, niet alleen met Jans toestel maar ook met dat van hemzelf. Pas wanneer ze de foto in een Londens veilinghuis tegenkomen, weten Abbie en Jan dat de beroemde fotograaf Alain Dubout tegenover hen heeft gestaan. Maar Dubout is verdwenen. In een Schipperiaanse speurtocht vol toeval en begoochelingen gaan veilingmeesters, politici en kinderen niet alleen op zoek naar de fotograaf, maar ook naar roem, geld, geluk en de zevenentwintigste letter van het alfabet.

Motto
Er staat op het Titelblad “Erica tetralix”
Dit betekent (gewone) dopheide. Ik heb geen idee wat het motto (?) met de roman te maken heeft.

Opdracht
Er is geen opdracht.

Eerste zin van het boek
“Er vliegen twee roofvogels boven het dal. Het is net alsof z elkaar uit het oog verloren hebbenen dan zijn ze ineens weer dicht bij elkaar. Buizerds of arenden, die nog eerder, zo breed zijn de vleugels in hun vlucht. “(blz. 9)  

Quotes
“Ik moet er vandoor”, zegt hij vlug en geeft Abbie haar toestel. “Het is gratis. Wat vindt u het mooiste getal? Ik kies zelf 27, het zit vol beloftes, dan kan je alles. De man loopt weg en draait zich om. Abbie fotografeert hem snel. |”(blz. 13)

“In die voor Femke zo kwetsbare luwte loopt Margriet naar het bord, dat mag anders ook. Kijk, ik hem ‘m al getekend en daar heb je de X met een wieltje tussen z’n benen.”(blz. 61)
“Cummings vraagt of ze zich links van de foto willen opstellen, dicht bij elkaar. Weer staan ze in het berglandschap, twee keer zelfs, in en bij, al is het dit keer naar Londen verplaatst.“(blz. 120)

“En dan uit haar hoofd, tekent ze de 27ste letter, eerst de X, ze wacht even …. Heel vlug, de o, tussen de onderbenen. Voor het eerst officieel, daar staat hij, om nooit meer te verdwijnen. “(blz. 179)

Trivia
Er zijn geen trivia over dit boek bekend.  

Samenvatting
Abbie de Witt (kinderpsychologe) en Jan Ferwerda (haar vriend, maar geen minnaar) zijn op vakantie op het eiland Sante Lucia. Ze laten een toerist een foto van hen nemen en sturen het rolletje naar hun oppas in Nederland. De fotograaf had haar nog wel gevraagd welk getal ze interessant vond. (Hijzelf vond 27) Als ze terug zijn, kunnen ze meteen genieten van hun vakantiefoto’s.
In Nederland zit oppas Yvette van Reenen in haar huis en ze laat de foto’s ontwikkelen in een fotozaakje, waarbij de werknemer student is aan de Filmacademie. Deze Rob herkent in één van de foto’s de stijl van de beroemde fotograaf Alain Dubout. Hij herkent de man zelf ook op een andere foto van Abbie. Ze besluiten de foto te ontwikkelen en ter verkoop aan te bieden, want fotowerk van Dubout levert heel wat op. Het wordt nog interessanter, wanneer Rob ontdekt dat er wel het getal 27 in de boterbloemvelden te vinden is.  Dubout maakt daarvan gewoonte. Dat betekent dat er rechts onderin ook een letter had moeten staan. Is er een 27ste letter die gewoon verdwenen is? Yvette en Rob besluiten daarnaar  op zoek te gaan. Wanneer Abbie terug is, geeft ze prachtige oorbellen aan Yvette (voor het oppassen) Abbie praat ook over de foto met haar en daarvan krijgt Yvette het benauwd, want zij en Rob hebben een afdruk laten maken die ze van plan zijn ter commerciële verkoop aan te bieden. Yvette wil bovendien naar het Baskenland vertrekken waar ze vermoedt dat Dubout  nog aanwezig is. Rob heeft namelijk de reizen van de fotograaf in kaart gebracht. Ze wil het bestaan van de 27e  letter van het alfabet onderzoeken: hoe zou die letter eruit zien? Ze heeft het er ook over met haar zus Birgit die het verhaal vertelt aan haar kinderen (Joost en Margriet) en die brengen met het verhaal van de 27^ste  letter het hoofd van de juf op school op hol. De kinderen mogen allemaal een ontwerp maken van die letter en Margriet maakt een hoofdletter X met aan de onderklant van de twee poten een letter O. Een soort wiel dat beweging aanduidt. Die afbeelding zal een belangrijke rol gaan spelen in het verhaal.

Yvette vertrekt naar het eiland Sante Lucia; Rob zal haar achterna reizen. Ze ziet inderdaad de cijfers 2 en 7 in de boterbloemvelden. Dubout is daar dus geweest. Ook logeerde hij in het hotel waar zij verblijft en hij is twee dagen ervoor pas vertrokken. Rob komt later aan op het eiland en samen gaan ze op zoek naar de beroemde fotograaf en de 27^ste  letter.
Ze hebben hun foto aangeboden aan het veilinghuis Murphy is Londen, waar de student John Cummings ervoor zorgt dat de foto voor de veiling een prominente plek krijgt. Hij hangt naast een originele tekening van Hergé van Kuifje en Bobbie en later hangt hij ook de kindertekeningen van de school van Margriet ernaast. Ze hebben inmiddels namelijk  ook ontdekt dat de 27^ste  letter ontbreekt op de foto. Abbie en John gaan op reis naar Londen en zien tot hun verbazing de foto waarop ze beiden staan bij Murphy hangen. John Cummings wil een foto van hen voor het schilderij nemen en hij plaatst die later in een boulevardblad. De aandacht wordt er dus flink op gevestigd.

Op het eiland vinden Rob en Yvette ook een paraplu met de naam Cindy erop. Later blijkt dat dit een jonge vrouw is met wie Alain Dubout heeft gereisd in het Baskenland. Intussen is de fotograaf naar Bilbao vertrokken.  Rob moet voor zijn studie terug naar Nederland en Yvette blijft zoeken. In een danspaleis ontmoet ze Alain Dubout  met wie danst.  Hij praat met haar  over de 27^ste  letter. Hij maakt een schets van haar die dan de afbeelding van de 27^ste  letter moet zijn.

Abbie en Jan hebben een afdruk laten namaken van de beroemde foto en willen die aan een Nederlands museum in bruikleen schenken. De beheerder van het museum hangt de afbeelding neer tijdens een Kafka-tentoonstelling. Op de terugweg van zijn opening komt hij langs een gebouw aar schoolkinderen (Margriet) een ballet hebben gemaakt op de 27^ste  letter. Toeval speelt dus een grote rol in deze roman.
Yvette heeft van de fotograaf de schets van de 27^ste  letter gekregen, dat is een afbeelding van haar zelf: de fotograaf zelf is verdwenen. Wel heeft hij een kaart van het Baskenland achtergelaten waarop een prehistorische plaats staat afgebeeld. Yvette vervolgt haar reis. De afbeelding van de 27^ste  letter (schets van haarzelf) stuurt ze naar Margriet. Deze vindt het plaatje echter helemaal niet mooi. Ze vliegt met Rob naar Londen  en ze wil haar eigen afbeelding van haar letter die ze inmiddels de “oks” heeft genoemd als de 27^ste letter houden.  Ze heeft er ook een betekenis aan gegeven. In een tekst wordt hij gebruikt voor “binnen en buiten”. Bij verandering van decor ga je die letter gebruiken. Ze mag de letter (de X met daaronder de O) tenslotte op de foto van Dubout aanbrengen. Deze ”vervalsing” is dus de verkeerde 27^ste  letter.
Op weg naar de prehistorische plaats in het Baskenland ontmoet Yvette het Spaanse meisje Fran, ze is een zusje van de eerder genoemde Cindy die ook met Dubout in de omgeving  heeft rondgezworven. De prehistorische plaats valt  tegen en Yvette bezoekt later  in een dorpje een kermis waar  een attractie te zien is van de 27^ste  letter. Het is een kegelbaan, waar één van de kegels haar afbeelding heeft.

In Londen vindt de veiling van de kunstwerken plaats. Cummings die nogal nerveus is, prijst de foto van Dubout aan met de 27^e letter. Hij is de naam“oks”vergeten en op dat moment roept een brabbelende kleuter “blimm.” De 27^e letter is dus de verkeerde benaming van de verkeerde afbeelding op de verkeerde foto (want het is eigenlijk de foto van Abbie’s toestel)

Last-minute leren

Stel je hebt morgen een belangrijke toets, hoe ga je daar mee om?

Tot in de kleine uurtjes leren. Tot in de kleine uurtjes leren EN supervroeg opstaan om nog meer te leren. Supervroeg opstaan om te leren. Lekker (uit)slapen, het heeft toch geen zin meer.

In het Baskenland verblijft nog steeds Yvette. Ze voelt zich de boodschapper van Alain Dubout, ze moet blijven spelen met de taal. Ze stuurt de afbeelding van de 27^e letter (de schets van haarzelf) naar Cindy en Fran.

Titelverklaring
Het boek draait eigenlijk in zijn geheel om een foto die twee  personages op hun vakantie van zich laten nemen door een bekende fotograaf Alain Dubout. De foto speelt van begin tot het einde een rol. Op de foto waarop het getal 27 te zien is in de boterbloemenvelden, zou ook de 27^e letter van het alfabet te vinden moeten zijn. Maar die ontbreekt en daarnaar gaan de personages op zoek.  

Lijst met belangrijkste personages/karakters
Eigenlijk worden er nauwelijks karakters uitgewerkt in deze roman, waarin het meer over de kunstopvatting van K.Schippers gaat. Hoe staat hij tegenover het verschijnsel taal?

Analyse van de personages/karakters
zie hierboven

Genre
psychologische roman

Uitgewerkte thematiek en motieven
Het boek heeft een bijzonder thema: eigenlijk gaat het allemaal om de kunstopvatting van K. Schippers met betrekking tot de ontwikkeling van kunst en de ontwikkeling van taal. Al eerder heeft hij dit soort bijzondere onderwerpen in zijn romans aangeschreven. Ook de ontwikkeling van de fotografie kwam daarbij al eens eerder aan de orde: nl. in de bekroonde roman “Waar was je nou?
In deze roman gaan de personages die verder niet zo van belang zijn op zoek naar de 27^ste letter van het alfabet die namelijk verdwenen lijkt te zijn. Het is dus eigenlijke en soort filosofische zoektocht naar taal (concreet gemaakt in een nieuwe letter van het alfabet.)  

Het verhaal gaat ook over andere dingen die al verdwenen zijn en toch nog bestaan: een mooi voorbeeld is een plek waar de spiegel in het huis van Abbie heeft gehangen; de spiegel is weg, maar je kunt aan de witte vlek op de muur nog zien dat hij er gehangen heeft, de spiegel is er dus nog als het ware.

Het is daarbij natuurlijk geen toeval dat uiteindelijk een kind (in de persoon van Margriet) de afbeelding ontwerpt die op de bewuste foto komt te staan van een beroemde fotograaf. Kinderen zijn namelijk veel creatiever dan volwassenen: ze staan meer open voor dingen die volwassenen al vaak niet meer aanvaarden. Kinderen zijn bereid ongewone dingen te aanvaarden (Margriet is in deze roman daarvan een mooi voorbeeld)

In geestige taal laat Schippers  een alwetende verteller de lezer deelgenoot maken van een  zoektocht die van toevalligheden aan elkaar hangt. Op het moment dat de veilingmeester de naam van de nieuwe letter bekend moet maken (de oks) is hij dat vergeten en roept een kind een brabbelwoord ”blimm”. Voortaan zal de nieuwe letter die niet meer zal verdwijnen, (immers hij staat op de foto van Dubout) een verkeerde naam krijgen die uit een kindermond afkomstig is. Schippers’ voorliefde voor het Dadaïsme komt hierin dus terug. Maar waar het bij de schrijver gaat om de “kunstwaarde”voor de aardse stervelingen gaat het eigenlijk gewoon om poen (Yvette en Rob zien geld in de hun toegespeelde foto van Dubout -ongeveer 50.000 € kunnen ze vangen.-) Ook Abbie en Jan denken ermee roem te kunnen vergaren (ze staan namelijk in een grote Engelse krant en willen met veel bombarie een kopie van de foto aan het Nederlands staatsmuseum schenken. Het gaat de mensen om het geld en minder om de kunstwaarde. Daarom is ook de 27^ste letter zo belangrijk. De foto is pas af en  meer geld waard wanneer Margriet de foto van de letter heeft voorzien, ook al is het helemaal niet de letter die Alain Dubout heeft getekend. “De wereld wil bedrogen worden.” K. Schippers poëtica is ook dat je als mens moet durven kijken naar de dingen, ook naar de gewone dingen die daardoor dus juist weer heel bijzonder zijn.

Uit een belangrijke recensie van Ezra de Haan  over dit boek op www.literatuurplein.nl is de volgende quote afkomstig. “Al enige tijd fascineert het K. Schippers dat je het gevoel kunt hebben dat de taal je ontglipt. Dat er ook taal is vóórdat er woorden zijn. Denk daarbij aan nog niet sprekende kinderen. Hoe klinken die woorden dan? En hoe schrijf je zoiets op? En zo zijn er meer fenomenen. Mensen die de kleuren door het zwart-wit van de zwart-witfoto heen kunnen zien. Dat je door ‘dikke lucht’ kunt voelen of er iemand aan komt lopen en dat je van een schaduw een oorbel kunt maken. Het is dan ook niet verrassend dat hij het ‘kinderlijke’ denken bewondert. Hij maakt daar dankbaar gebruik van en laat kinderen opduiken waar je ze niet verwacht. Midden in de taal. De wereld is immers al ernstig genoeg, vindt Schippers. En hij is degene die bepaalt wat, voor hem, belangrijk is. Hij is de scherprechter over dat ‘wat een zin haalt en wat onvermeld blijft.’

Structuur en perspectief
Er zijn 24 relatief korte hoofdstukken die alle een korte titel dragen. (vgl. de eerste drie hoofdstukken: “De helft, Oppassen, Pak me dan.”) Het is een chronologisch verteld verhaal met een alwetende verteller, want het perspectief springt van de ene persoon naar de andere.

Typerend voor de stijl van de verteller is de volgende quote: “Je vraagt je af of Yvette niets anders aan haar hoofd heeft dan het zoeken naar een letter, terwijl ze met de andere al jaren makkelijk rondkomt, maar dan ken je haar niet.” (blz. 105)
De verteller vertelt in de o.t.t.

De tijd en het decor van de handeling
Er wordt in de roman vrijwel geen enkele aanwijzing gegeven   over data en jaartallen.
Wel wordt één keer gesproken over de roman Der Prozess van Franz Kafka en daarover wordt verteld dat het eeuwfeest van die roman nog een jaar of tien op zich laat wachten. Der Prozess verscheen in 1925 na de dood van Kafka. Dat zou dus kunnen inhouden dat we ongeveer in het jaar 2015 zitten. Een van de personages gebruikt een IPhone, waaruit je wel kunt afleiden dat er sprake is van een actuele roman.

Een groot deel van de roman speelt in het Baskenland, waar Abbie en Jan op vakantie waren toen de beroemde fotograaf Alain Dubout ene foto van hen nam. Yvette gaat later op zoek naar de 27^e letter van het alfabet en doet dat op de plaatsen waar Dubout is geweest in het Baskenland. De foto die genomen is door Dubout, wordt door Yvette en Rob aangeboden aan een veilinghuis in Londen en het gedeelte in Nederland speelt waarschijnlijk in Amsterdam.

De stijl
K. Schippers heeft een heel aparte stijl, ook in deze roman. Helder maar ook poëtisch. Vooral in dialogen zie je iets bijzonders. Hij noteert steeds flarden van een gesprek. Laat daarbij vaak een onderwerp of een persoonsvorm of een ander essentieel zinsdeel weg. Hij speelt ook heel graag met de taal. Zie onderstaand citaat.

Hij pakt een notitieboekje, zoekt even en daar staat het, id adms ijnzkr, ook Baskisch zeker.
‘Dat heb je in het Nederlands net zo goed,’ zegt Yvette, ‘schroom of schreeuw, een trits medeklinkers achter elkaar.’
‘Het is Nederlands,’ zegt Alain , ‘kijk steeds een letter verder in het alfabet en je krijgt je bent zoals.’(blz. 132/133)

Slotzin
“Kraanvogels vliegen op, hoger dan anders, een beetje schutterig, alsof ze het voor het eerst proberen, erg jong nog misschien. De twee zusters kijken er ander nooit naar, te bekend, te vaak al gezien, daar gaan ze met klapperige vleugels, over het huis van Cindy en Fran”. (blz. 186)

Beoordeling Scholieren.com
"Op de foto" is weer een bijzondere roman van K.Schippers. Vooral literaire fijnproevers zullen ervan kunnen smullen. Eigenlijk geeft hij in deze roman zijn bekende poëtica over kunst en de ontwikkeling van taal. Het plot van de roman (het zoeken naar de 27^ste  letter) is eigenlijk van ondergeschikt belang. Het verhaal heeft zelfs wel iets weg van een essay. Om die reden zal het verhaal een grote groep scholieren die naar een spannend verhaal hunkeren, niet aanspreken.
De literaire waarde is echter wel hoog: drie punten. Maar zoals gezegd, het is een roman voor fijnproevers van beeldrijke, originele taal. K. Schippers heeft een unieke plaats gevonden in de Nederlandse literatuur.

Recensies
http://www.volkskrant.nl/wca_item/boeken_detail/453/239926/Op-de-foto.html
http://www.nrclux.nl/Op-de-foto-K-Schippers/nl/product/893662/
http://www.literatuurplein.nl/recensie.jsp?recensieId=283  
http://www.twenteuitdekunst.nl/boeken/aanstekelijke-lol-met-thrillerplotje

Bronnen