Beatrijs

Datering en overlevingsgeschiedenis
Het verhaal Beatrijs is rond 1270 geschreven. Doordat de schrijver onbekend is, kan hier niets over verteld worden. Wat wel bekend is dat de schrijver waarschijnlijk een Vlaming was, en aangezien het in ongeveer 1270 geschreven is, kan je daar uit concluderen dat hij rond die tijd leefde. Sommige literatuur-historici denken dat de kans er in zit dat Diedric van Assenede, de schrijver van Floris ende Blancefloer ook de schrijver van Beatrijs zou zijn. Dit verhaal is echter niet geschreven bewaard gebleven, maar mondeling doorgegeven. Het verhaal uit dit boekje is dus niet het origineel, maar een opgeschreven versie van een mondeling doorgegeven verhaal. De eerste versie van dit opgeschreven verhaal komt uit ongeveer 1374. Doordat er zo veel mondelinge versies van beatrijs zijn is dit boekje natuurlijk ook anders dan het originele verhaal. Het voorkomen van verschillende versies komt doordat iedereen die het verhaal te horen krijgt en het dus weer verder verteld er net een andere draai aangeeft. Door het uiteindelijke opschrijven van het verhaal door dus vermoedelijk Diedric van Assenede in 1374 kennen wij de legende.

Het verhaal van Beatrijs wordt voor het eerst gevonden in de Libri octo miraculorum, een verzameling legenden en exempelen, van Caesarius van Heisterbach. In een tweede verzameling van hem, de Dialogus miraculorum, komt ook een versie van de Beatrijs-legende voor. Beide versies zijn in proza (een geschreven tekst in de vorm van gewone taal). Daarna is het verhaal is overgeleverd in vrijwel alle Westeuropese talen.

Een Middelnederlandse vertaling van het prozaverhaal is in een aantal handschriften bewaard gebleven, onder andere in KB-handschrift 70 H 42

Na de middeleeuwen was het genre van de Marialegenden bij de protestanten wat meer naar de achtergrond gevallen maar in 1659 verscheen in Antwerpen het Tweede deel vande wonderbaere mirakelen van den H. Roosen-crans, waarin het verhaal van Beatrijs nog eens in verzen wordt verteld.

Pas in de negentiende eeuw werd de Middelnederlandse berijmde versie herontdekt door W.J.A. Jonckbloet. Dit was zijn uitgave van het gedicht in 1841. De kwaliteit van het gedicht werd snel erkend en sinds het midden van de negentiende eeuw hoort Beatrijs bij de canon van de Nederlandse letterkunde en is in de bibliotheken te vinden. Sinds 30 maart 2006 is beatrijs ook te lezen op de speciale website die door iedereen te bekijken is: http://www.kb.nl/galerie/beatrijs/index.html

Samenvating en Thema
Samenvatting
Beatrijs, een nog in het klooster is erg verliefd op een jongeman. Zij kan haar gevoelens voor hem niet wegstoppen en ze besluit het klooster te verlaten. Ze vertrekken naar een stad en leven zeven jaar (symbolisch getal voor een afgeronde periode) erg gelukkig en krijgen twee kinderen. Na die zeven jaar is het geld op en verlaat de jongenman haar. De zeven jaar daarna verdient Beatrijs haar geld door prostitutie. Na deze zeven jaar keert ze terug naar haar oude omgeving. Ze krijgt onderdak bij een vrouw die vlak bij het klooster woont. Na drie visioenen die beatrijs krijgt keert ze zonder haar kinderen terug naar het klooster. Niemand heeft haar gemist want Maria had al die tijd haar rol over genomen. Beatrijs neemt haar oude taken weer op zich en biecht bij de abt en krijgt vergiffenis.

Het verhaal heeft meerderen thema’s namelijk liefde en ontrouw en vergevensgezindheid. De relatie tussen Beatrijs en Maria staat centraal. De hulp die Maria geeft, de goedheid die zij toont en het bidden dat Beatrijs doet is van grote invloed. Aan het einde van het verhaal blijkt de goede band met Maria namelijk haar redding te zijn doordat Maria zo goedhartig is dat zij Beatrijs vergeeft en haar helpt. Dit is tijdens de drie visioenen die Beatrijs krijgt (regel 663 tot en met regel 773 ‘’vrouwe … waken’’) Dit is van belang voor het verhaal omdat hier Maria Beatrijs help en dit is een beetje de essentie van het verhaal

De ontrouw die Beatrijs toont komt door haar liefde. Haar liefde voor de jongenman, waardoor zij het klooster verlaat en dus zondigt. Daarna de liefde voor haar kinderen, waardoor Beatrijs geld moet verdienen en dus weer ontrouw is. Vervolgens de liefde voor Maria, waardoor zij geholpen wordt en haar zonden kwijt is. De ontrouw en liefde komen goed tot uiting op Bladzijde vijftien, regel 143 tot en met regel 159 ‘’mijn uitverkorenen … ook komt.’’ Dit fragment is van belang omdat hier in de tekst goed de ontrouw wordt weergeven.

Genre
Beatrijs is een Marialegende en behoort tot de middeleeuwse geestelijke epiek (verhalende kunst met een religieuze inslag). Je kan zien dat het in de middeleeuwen geschreven is, want er gebeurt namelijk een wonder, wat in veel legende gebeurd: Maria vervangt de plaats van Beatrijs als zij voor veertien jaar uit het klooster verdwijnt. Al die tijd merkt niemand daar wat van, want als Beatrijs bij iemand vraagt over de non die veertien jaar geleden uit het klooster verdween, is diegene verontwaardigd dat zij zo slecht spreekt over het klooster dus heeft er geen idee dat dat gebeurd is.

De drie visioenen geven het genre ook goed weer. Het symbolische getal drie, geen kwade geest (dit zou zijn bij één visioen), geen duivel (dit zou zijn bij twee visioenen) maar drie visioenen (dit is wanneer god je toespreekt). Het toespreken van god komt ook vaak voor in middeleeuwse legenden. Regel 663 t/m 773 gaat hierover

TITELVERKLARING
De titel van het boek is Beatrijs omdat de hoofdpersoon Beatrijs heet. Toch is het geen toeval dat de hoofdpersoon Beatrijs heet. Beatrijs betekent in het Latijn namelijk gelukshebber en dat is ze ook. Nadat ze uit het klooster gevlucht is, wil ze haar geluk in de wijde wereld opzoeken. Ze leeft zeven jaar in rijkdom en is zeer gelukkig met haar man. later wordt ze (na zeven vervelende jaren) terug genomen in het klooster en niemand heeft haar gemist, geluk dat Maria haar taak overnam dus.

Leeservaring
Het boek was om in de vertaling te lezen een makkelijk verhaal. De schrijfstijl was goed te volgen en er werden geen moeilijke worden gebruikt. Af en toe kwamen er echt oud-Nederlandse woorden in voor maar dit maakte de tekst totaal niet onbegrijpelijk. Het verhaal was goed te volgen en de gebeurtenissen kwamen ij logische volgorde voor en zo kon je goed een verband leggen. Het verhaal heeft niet echt verrassende wendingen en is doordoor vrij voorspelbaar maar niet saai. De verschillende personages werden uitvoerig en realistisch neergezet. Het was een leuk boek om te lezen en samen met wat achtergrond informatie uit de Nederlandse les over de middeleeuwen gaf het een j duidelijk beeld van de verhalen en manier van denken van die tijd. Ik vond het een mooi verhaal, maar voor mij is het eigenlijk alleen gewoon een leuke legende, die verder niets betekent.

Nawoord
Ik vond het een erg leuke manier van een boekverslag schrijven. Het is heel anders dan dat je gewent bent. Ik zag er in het begin heel erg tegen op om het te maken maar toen ik er mee bezig was viel het erg mee. Doordat je niet zomaar een boek leest maar een middeleeuws verhaal is het ook anders. Je krijgt in het begin in de les achtergrond informatie waardoor je het verhaal goed kunt plaatsen en er een beeld bij kan schetsen. Zoals ik al heb verteld zal voor mij het verhaal niet meer betekenis hebben dan een leuk verhaal over een non en ik zou het dan ook meer als een amuserende tekst zien dan een tekst waar ik veel van opsteek.